Tag Archives: underjordiske

Dei underbuande: Felespel ved Furusjøen

fursjoen

Sett rauluva rang på hovudet! Bilde frå Furusjøen rundt.

IVAR KLEIVEN: Huldra hadde godhug til å halde seg på setrene innover mot Furusjøen og Rondane, og det var ikkje lenge mellom kvar gong budeiene merkte at ho var framme. Så var det ein kveld mosefolket kom ned frå fjellet. Da fekk dei høyre levande friskt felespel oppe på ei haug.

Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Folketru, Musikk

Kvar fann han eigentleg Per Gynt?

Kva skapte Peer Gynt i hovudet på Henrik Ibsen? Segner frå Fron? Eller det Per Chr. Asbjørnsen fekk høyre i Sel og skreiv ned i Norske folke- og huldereventyr – som Ibsen las ivrig? Bli med på eit gildt møte på Øykjelykkjesetra i Fiskdalen og sjå kva du finn ut.

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Folketru, Jakt og fiske, Kunst og handverk, Litteratur, Menn

Teigekjerringa vart einøygd

«Denna gjorde som spratt tå, tok dei vare på, og ho skal vera på Teige den dag i dag.»

Ein gong langt atti tida vart ei jente på Teige i Kvam så søkkjande borte. Folk leita og leita, det vart ringt med kyrkjeklokkene au, men Teigejenta fanst ikkje og kom ikkje att, kor mykje dei leita og ringde. Så ein dag det lei på andre året etterpå, kom ein framandkar til gards og spurde mor hennar som burte var, om ho ville gjera så vel og sjå åt dottera si. Jau, det kan du veta mora ville, og vart med framandkaren så fort ho vart ferdig. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Folketru, Jordbruk, Kvinner

Vil du sjå trollkjerringane i bygda?

Jonsoknatta kan du teikne ein kritring på golvet og skrive Fadervår omkring. Og mumla noko frå Svartboka. Kl 12 kjem trollkjerringane med Stygga sjølv føre.

IVAR KLEIVEN: Dei som hadde hug til å sjå trollkjerringane i bygda, når dei Jonsoknatta hadde møte med Styggmannen sjølv i kyrkja, laut «setjast ne». Men denne nedsettinga var det berre få som forsto å gjera, og så måtte dei nok ha svartboka, skulle det lykkast. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Folketru

Dei hadde sett og hørt einkort som ikkje var riktig

Om hausten i mosetakinga kunne det råke til å vera halvthundre mosefolk, som låg i fiskjebuene ein vekes tid og meir. Foto: sfn.no

IVAR KLEIVEN: Det er oppsett så mange gilde fiskjebuer og naust ved Furusjøen at det såg mest ut som ei lita grend, og det var bruk for husrom der ôg til somme årstider. For det var ikkje berre skyttarar og fiskjarar som låg i desse buene ved Furusjøen, skal tru: om hausten i mosetakinga kunne det råke til å vera halvthundre mosefolk, som låg i fiskjebuene ein vekes tid og meir. Det var fullt hus i alle buer kvar natt så lenge mosetakinga stod på, karar og kvinnfolk etter som det fall seg. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Folketru, Jakt og fiske, Setring

Hornet på Lo

«Dette drikkehornet fra garden Lo i Nord-Fron var en av de første gjenstandene Anders Sandvig kjøpte inn til samlingene. Tidligere direktør på Maihaugen, Sigurd Grieg, tidfester hornet til 1400-tallet. Det knytter seg et sagn til hornet. Man trodde at mennesker hadde stjålet drikkehornet fra de underjordiske.» Bilde frå Digitalt museum.

IVAR KLEIVEN: Mannen på Lo hadde vore nordpå vollen mot Sorperoa og funne att gampen sin. Da han reid attende til garden, møtte han eit framandt kvinnfolk, som ville skjenke han ut av eit vakkert horn. Mannen tok imot hornet og lot som han ville drikke, men han skvetta drykken attover aksla – det var nok sterk drykk, for det hadde kome nokre dråpar på lenden til gampen og svei håra. Med det same han skvetta ut av hornet, jaga han på gampen og sette på å renne alt det gampen orka. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Folketru

Ulvei trollkjerring

Sjå opp for ho Ulvei!

IVAR KLEIVEN: I Skuthella ovanfor Kjorstad budde det eit jutulkvinnfolk i utgamal tid, før St Olav kom og innførde kristendomen her i dalen. Ho kallast Ulvei, og da det vart bygd kyrkje på Fron og kyrkjeklokkene bar til å ljome utover bygda, vart ho Ulvei så sint, at ho kasta to digre gråsteinsheller etter kyrkja. Til all lykke rakk ikkje nokon av hellene fram, men datt ned nordafor kyrkja på grunnen til Listad. Kyrkje og kristendom var ho hataug på, men da ho endeleg rauk med og skulle i jorda, var det nok meininga at ho skulle til kyrkjegarden, men ho var så styggeleg tung, at det var umogeleg. Dei kjørde ho med 12 gampar, men dei orka ikkje dra ho lenger enn dit, der dei to steinhellene hennar datt ned, da ho kasta etter kyrkja. Og så reiste dei desse steinhellene på grava hennar: den største, stor som noko merralass, vart reist over bringa. Den andre hella er berre helvta så stor, og ho vart reist over knea, men ho har vorte øydelagd. Mellom dei to steinane var det minst to meter, og derfor må ho Ulvei ha vore eit utur måta vørkje, så det var ikkje rart at det kniptest med å få kjørt ho til grava. Les meir

Éin kommentar

Filed under Biografiar, Folketru, Kvinner

Kua kom laus støtt

IFKAARE HAGEN: Det var borti Graslia, der er setra til Hov. Dei hadde bygd nytt fjos, og der var det ein bås det ikkje fanst råd å få kua til å stå bunde. Ho kom laus støtt, anten det var natt eller dag dei batt ho. Men så kom brukaren oppå der og sa: «È ska binde ho é, så ho ska itte kåmå laus att denne gongen!» Og så batt han att bandet og brukte ståltråd attåt. Med det same han hadde snudd seg og skulle gå ut gjennom døra, så datt bandet heilt ned att. Men da flytta han fjoset, og sidan vart det stilt.

Fortald til ungdomsskuleelevar sist på 1970-talet. Frå Fronsbygdin 2005

Kommenter innlegget

Filed under Folketru

Korleis dei underjordiske vart til

Dei hadde for mange ungar og skamma seg

Dei hadde for mange ungar og skamma seg

KAARE HAGEN: Nå skal dykk få høyre korleis eg har høyrt dei underjordiske vart til. Det var Adam og Eva som hadde så mange ungar. Dei fekk besøk av Vårherre ein gong, og dei syntest det var skam å ha så mykje ungar. Dermed gøymde dei nokon av dei nede i kjellaren. Da sa Vårherre: «Heretter skal dei som er nede i kjellaren, vera under jorda. Og dei skal vera stammen til dei underjordiske.» Dette har Hans Hågå fortalt meg frå Sødorp, og han trudde fullt og sikkert på underjordiske og hadde sett mykje. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Folketru

Ta ut blod av trollkjerringa når ho blir brent

heks

Bilde frå serieliv.no

IVAR KLEIVEN: Ei trollkjerring var brent på den plassen som vart kalla Båle. Da dei følgde ho til rettarstaden, batt dei for augo hennar, for dei ottast for at ho kunne ha makt til å gjere olykke med dei vonde augo sine. Og da ho skulle rettast og dei løyste frå augo hennar så ho fekk dei frie ei lita stund, fjettra ho tre plogkrøkje og tre plogkarar på Steig, men det fjerde krøkje og plogkaren greidde ho ikkje, for der var både plogkaren og krøkje fromsingar, og så var selapinnen gjort av flogrogn. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Folketru, Kvinner