Tag Archives: sjukdom

Etter pesten seig dei rike og mektige ned

Svartedauden verka sterkt sosial utjamnande i Fron

15281RAGNAR ØVRELID: Korleis verka pestane på befolkningsutviklinga i fronsbygdene? Svartedauden herja i Noreg  vinteren 1349-1350. Her i Fron smitta nok bylleepidemien gjennom lopper i klede. Og det kom fleire pestar, «barnedauden», drepsotta» og mange fleire utover til 1600-år. Da tok endeleg pestepidemiane slutt, av ein eller annan grunn. Lagar vi eit kart over dei gardane som var i bruk i 1528, ser vi at folk hadde klumpa seg saman på dei beste områda. Skåbu var fråflytt, og store deler av nordre Fron i det heile. Det var mykje tettare folkesetnad sør i hovudsoknet.

Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Jordbruk

Da Iver Toksekleiven hogg av seg handa

tumblr_n7ggwoxzvm1tdgvtno1_1280

Ein ljå i Fron, men Iver Toksekleiven er det neppe. Bilde fra Arkivsommer

PÅL KLUFTEN: En episode som synes å vise at Henrik Ibsen har hatt lokalkunnskap fra Fron, er historien om gutten som med vilje hogg av seg en finger i Peer Gynt:

Det var fanden til kropp! En umistelig finger!
Helt av! Og uten at noen ham tvinger.–
Men hugge  ? For alltid skille seg ved?
Ja, tenke det, ønske det, ville det med,
men gjøre det! Nei, det skjønner jeg ikke!

For det først er jo stilen «det var fan til kropp!» reint dølemål (det er vel ikke andre steder at en kar kalles en «kropp» og et kvinnfolk «ei menneskje». Dernest tar man vel neppe feil når man mener at denne historien med den avhogne fingeren sikter til en lokal historie som inntraff just den tid Ibsen reiste gjennom Fronsbygdene, og som var det alminnelige samtaleemne blant folk da. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Jordbruk, Kunst og handverk, Litteratur, Menn

Alternativt i Gammelbanken

I september 2014 vart det for første gong arrangert alternativmesse på Vinstra, og TVØst var på plass: «Det bor mykje meir i oss menneskje enn vi sjølv veit om!»

Kommenter innlegget

Filed under Folketru

Da gardbrukaren svimte av

Dyrlege Magnar Sletten fortel om dei 33 åra i Fron

dyrlege

Har lammet feber? Magnar Sletten (t.h.) og Jon Stebergløkken på Prestgarden. Foto: Åse Stebergløkken.

MAGNAR SLETTEN: Kona og eg opplevde mykje artig dei trettitre åra vi heldt på med dyrlegearbeidet i Fron. Ein gong kunne eg konstatere at ein hest rett og slett bad om hjelp, da han på beite hadde fått ein stiv grankvist i lysken og ikkje kunne flytte på seg. Eg kunne høyre at da eg kom, stod hesten og humra og prøvde å fortelja meg at han bad om hjelp. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Jordbruk, Menn

Øl og snus mot militærteneste

Meir om legenda doktor Grønning

Han skulle gått til dokter Grønning, guten i Peer Gynt, som hogg av seg fingeren for å sleppe kongens teneste. Men da hadde det ikkje vorte noko av Prestens tale.

GUNNAR LIEN: Bjarne Nystuen på Frya vart innkalla på sesjon. Men han var så uhuga på denne eksisen at han gjekk til doktor Christian Grønning og spurde om han kunne få noko middel som gjorde han sjuk for ein dag, slik at han vart friteke. Nokon slik medisin ville ikkje Grønning gje han. Men dersom guten nå ønskte å bli sjuk, rådde Grønning han til å kjøpe seg ei flaske landsøl og ei øskje med snus. Før han gjekk frå heimen, skulle han ta nokre klyper med snus og blande nedpå ølet for å drikke seg i seg denne stygge blandinga. Bjarne gjorde som Grønning hadde sagt, og da han på veg til sesjonen gjekk forbi Jetlund, tok han til å kjenne seg uvel. Da han gjekk opp trappa til kommunesalen, der sesjonen skulle vera, kjende han at det svartna for augo. Ein slik sjukling ville dei ikkje ha i kongen sine klede. Bjarne vart vraka, men eit par dagar seinare var han like frisk att. Les meir

2 kommentarar

Filed under Biografiar, Menn

For å koma på sjukehuset måtte enden vera nær

Helge Stormorken fortel meir om oppvekst i Kvam på 1930-talet

sykekorg

Når sjukekorga venta, var det som regel teikn på siste reis

HELGE STORMORKEN: Det var tæring som herja. Og for tuberkulosen var det enda ikkje råd å få. Det var vanleg å spytte både inne og ute, og verst var klysene frå karar som togg skrå. At det stod Spytt ikkje på gulvet på tog, i butikkar, hotell og offentlege kontor slo sakte inn. Ein skøyer gjorde ein god vri på ein: Spytt i nevan, itte på golvet. Hygiene på alle plan var det heller lite av og ikkje mogleg. Innlagt vatn, pyjamas og tannbørste var ukjent. Og om vinteren var skinnfellen varmekjelda, når han ikkje var ute på snøen i frost for å knekkje udyra. Likhalmen vart brend. Det var madrassen på den tida, bygghalm heime og ofte storr på setrene.  Bålet var au melding til bygda om at eit liv var slutt. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar

Dokteren som var svart på fingrane

Nokre bitar frå legenda om Christian Grønning

grønning

Doktor Christian Grønning 1946

GUNNAR LIEN: På ein plass opp for Tåkåstad budde det ein mann som heitte Lier. Han dreiv med tømmerhandel og hadde ei hushjelp som heitte Anne. Ein gong Anne var sjuk, vart det send bod på doktor Falck. Han var ei tid lege på Sør-Fron samstundes med doktor Christian Grønning. Falck undersøkte Anne og fann ut at det ikkje stod så bra til med henne. Da Falck skulle til å gå att, kom Lier etter han ut på trappa og spurde: «Men tror du virkelig at Anne er så syk at vi må få tak i Grønning?» Det var Falck sjølv som fortalde denne historia, han såg det komiske i det. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Menn