Tag Archives: industri

Nord-frøningene foregangsfolk, sør-frøningene sinker

untitled

Frya kraftstasjon kom på nettet i 1947 og leverte strøm til 1979. I dag har kraftverket vore kulisse til forestillingene i juvet under Peer Gynt-stemnet.

ASBJØRN RINGEN: I elektrisitet og kraftutbygging var nord-frøningene foregangsfolk, mens sør-frøningene var sinker. Elektrisiteten lyste opp flere norske bygder et tiår inn i det nye århundret. I Lillehammer hadde underet skjedd i 1894. I Nord-Fron kom den første generatoren i 1910, da Kongsli-folkene koblet den til en turbin i Lofossen. Fire år seinere kjøpte de en større turbin som produserte mer strøm enn Vinstra Bruk trengte selv. Det ble grunnlaget for Nordre Frons Elektricitetsverk. Den første lyspæra i Sør-Fron ble tent på Ulberg i 1915, med strøm fra et lite kraftverk i Ulbergåa.

Les meir

Éin kommentar

Filed under Verksemder

-Neiggu om det går an å drepa denna kar’n

OLE CHR. RISDAL: Fløytaren Anders Brustugun kom frå ein liten plass attmed Skåbyggja som heitte Brustugu. Han vart vitne til ei dramatisk hending. Ein dag hadde ein tømmerlunne festa seg like ovanfor Hinøgelsbrua. Elva gjekk grøn og stri i vårflaumen. Fossefallet utanfor brua mulla og mol så det høyrdest lang lei. Fleire karar dreiv utpå lunnen og skulle freiste å få den løyst. Mellom dei var Kristian Finnsand, ein østerdøl som var tømmerhusbond hos Carlson Foss. Rett som var losna lunnen og utover fossen bar det med bulder og brak. Det var som heile lia skolv og vasspruten stod himmels høgt. Det var eit leven så voldsomt at ein kunne tru domedag var komen. Alle hadde kome i land, så nær som Finnsand, for han vart med utover fossen. Les meir

Éin kommentar

Filed under Verksemder

Stal Johannes pengane på nikkelverket i Espedalen?

nikkelverket

Styrar David Forbes måla nikkelverket i Espedalen. Ill henta frå boka «Nikkelverket i Espedalen» av Iver Forseth, Dølaringen boklag 2004.

IVER FORSETH: Midt i oktober 1849 var det fest på nikkelverket i Espedalen, og det kom mye folk for å slå seg laus på den nye dansesalen. Det ser ikkje ut til at leiinga ved verket har hatt noko med denne festen å gjera. Styraren, David Forbes, var ikkje der. Ved to-tida om natta var dei fleste gått til sengs. Da overstigar Fahlvig kom til kontorbygningen tidleg måndag morgon, var døra broten opp, og den store pengekista på kontoret til Forbes var stolen. Les meir

Éin kommentar

Filed under Biografiar, Menn, Verksemder

Kvifor er det så mange vekependlarar ?

PendlRAGNAR ØVRELID: For det første er et mangel på arbeidsplassar, eller høvelege arbeidsplassar i Fron. Slik er det i dei andre kommunane i dalen ôg, og slik har det vore sidan jordbruket vart mekanisert frå 1950-talet. Men Fron står kanskje likevel i ein særstilling. Bygda hadde ein stor oppsving med anleggsarbeid frå 1947 til 1960-åra, under den store kraftutbygginga. Over 400 frøningar arbeidde på anlegga i mange av desse åra, pluss alle dei som merka ringverknadene av aktiviteten. Heile bygda var prega av kraftanlegga i 10-15 år. Mange fekk anleggsarbeidet i blodet, så å seie. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Jordbruk, Kommunikasjon

Det rauk steinmjøl over heile Kvam

Ove Sperstad og Harry Stener jobba med klebersteinproduksjon i 1988. Tidleg på 1970-tallet vart det bygd ny industrihall sør for Kvam sentrum. Verksemda vart kjøpt av Norsk Hydro og AS Granitt i 1995. I dag har berre nokre få mann arbeidet sitt der.

RAGNAR ØVRELID: Karavanane med klebersteinlass skapte eit særpreg i Kvam i ei vanskeleg tid. Hestekarane køyrde alltid i flokk. Men trafikken var ikkje ufarleg. Og det gjekk hardt ut over hestane i unnabakkane. Særleg var Veiklebakkane vanskelege med dei tunge lassa. Det galdt å få med så store lass som råd, dei fekk betaling etter vekt. Dyrvernet i Nord-Fron måtte gripe inn i 1936 og påtale for tunge lass. Dei var i regelen 3 tonn, rekorden skal ha vore 4 tonn. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Verksemder

Søndre Tofte – et høvdingsete

IKhuset

Fra innkjørselen til hovedbygningen på Søndre Tofte gård. Den gamle hovedbygningen ble flyttet hit i 1939 og påbygget en ny annenetasje etter tegninger av artikekt Eirik Nustad. Samtidig ble også stabburet flyttet hit. Her lå i middelalderen et privat kapell med tilhørende gravplass. Det levde storfolk på Tofte.

VICTOR SCHLYTTER: Det er neppe mange gårder i Gudbrandsdalen som har maken til beliggenhet som Søndre Tofte gård i Hundorp. En halv mils vei opp fra vestsiden av Lågen finner man den nye hovedbygningen på åskammen med praktfull utsikt over dalbunnen nedenfor. Ikke underlig at dette gjennom tidene har vært et høvdingesete i bygdesamfunnet, og at Toftebonden hørte til de mektigste menn i Gudbrandsdalen. Her oppe kunne man sikkert føle seg trygg mot mulige ufredsmenn. Innenfor strekker veldige fjellområder seg med fint jaktterreng og glitrende fiskevann. I dag drives gården av Israel Krupp – tidligere offiser, men nå en drivende kraft bak en rekke landbruks- og industritiltak i Hundorp.

Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Jordbruk, Menn

Klondyke i Espedalen

Restane av verket ligg mellom Espedalsvatnet og Breidsjøen. Dei verdfulle kulturminna på Verksodden vart berga mot kraftutbygging. I dag er kulturminnet i god stand, etter restaurering tidleg i 1990-åra. Bilde frå Dalseter.no

EINAR HOVDHAUGEN: Den raske framvokster av eit gruvesamfunn i Espedalen frå 1850-åra skapte ei folkevandring frå store deler av austlandet. Av og til kunne det nok gå noko vilt for seg, men det allmenne preget er seigt blodslit. Mange bygdefolk frå Fron og andre bygder i dalen fann her for nokre år ein ny arbeidsplass. Styraren på Espedalsverket, David Forbes, var ein stilig og selskapeleg verdensmann, som ser ut til å hatt eit godt lag til å tilpasse seg tilhøva og koma i kontakt med folk. Det går mange fråsegner om festleg samvær på verket, når den fargerike levemannen pastor Gallschjøtt på Fron var oppe der for å halde gudsteneste. Og det var nok ikkje alltid pastoren var så heilt edru. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Verksemder