Tag Archives: husmann

Dei kunne mest ta borti dei tyske bombeflya

Glytt frå ein barndom i krig i Nedre Skar

aNr. 105 Nedre Skar ca. 1933

Nedre Skar ca. 1933. Bilde frå Vegar Skar

KNUT STENSRUD KJORSTAD:  Året er 1939. Ein familie er på veg oppover Solbråsmorka. Tankar krinsar rundt i hovuda deira. Dei har slite seg laus frå det kjende, men er etter kvart usikre og på veg oppover den bratte stigen til det som skal bli den nye heimen deira. Frå jordlause Furumo nede på Hundorp flytta dei opp i veglause Skar på Harpefoss. Dette skulle bli heimen deira i åtte åra framover inkludert krigsåra. Kva vil framtida gje? Endeleg er dei ved målet, Nedre Skar. Otto og Inger med ungane Ragnhild og Arvid pustar ut. Hausten og vinteren går fort på den nye plassen. Den som skal livberge seg i Nedre Skar, kan ikkje ligge på latsida. Mat til folk og fe må planleggjast og konserverast for at det skal vera noko til alle til kvar tid. Stigen opp her gjer det naudsynt å bera mykje opp frå Solbrå på ryggen. Vinteren er på hell. Arvid og far hans er nede ved Solbrå den 10. april 1940. Dei høyrer at tyskarane har angripi Norge dagen før. På Solbrå når nyheitene fort fram – gjennom radioen. I Skar har dei korkje strøm, radio eller telefon. Krig, kva er det?

Les meir

7 kommentarar

Filed under Biografiar, Jordbruk, Kvinner, Menn

Folk har sagt at ho skulle ha vore advokat

Historia om husmannskona Rønnaug Sagboden

PER OTTESEN: Den vesle plassen Bakkestugu ligg rett nedanfor demninga ved Olstappen i Skåbu. Rønnaug Sagboden var den siste som bodde her. Ho var ei kjend dame i bygda, der ho hadde levd heile sitt liv. Nokså eksentrisk, litt sta, eit arbeidsjern og utstyrt med ei skarp tunge når det høvde seg slik. Les meir

Éin kommentar

Filed under Biografiar, Jordbruk, Kvinner

Eit traust folkeferd braut opp

Dei fleste som utvandra til Amerika, var unge folk

besøk

Så fekk dei besøk av slektningar frå gamlelandet. (Bilde frå Rolf Aasmunstad/Vegar Skar)

EINAR HOVDHAUGEN: Kvikne – Skåbu er den del av bygda som hadde den absolutt største utvandring. Her hadde utvandringa eit omfang som ein nesten kunne tru ville føre til avfolking. Men fornyingskrafta i folket var stor. Kvam ser helst ut til å ha hatt den minste utvandring i Fron, om det da ikkje er svikt i materiellet. Det er i 1851 vi hører om dei første utvandrarane frå Sødorp. I 1853 kjem Kvikne-Skåbu sterkt med, og Kvam omtrent på same tid. Les meir

Éin kommentar

Filed under Biografiar, Kommunikasjon

Namn i Fron: Husmannsplassane

Mange har nedsettande eller ironiske namn

grindbakken

Grindhaugen. Bilde henta frå skriubakken.com

RAGNAR ØVRELID: Kvar fekk husmennene rydde? Namna på plassane kan seie oss litt om det: Lykkja tyder inngjerda jordstykke, slåtteland i nærleiken av garden, som Forrløkken, Sandbuløkken, Engumslykkja. Det same tyder namn med eng, voll, træ. Haugen ligg lenger unna garden, som Graupshaugen, Grossberghaugen. Lia er rydda i utmark: Rolstadlia, Klefstadlia. Bakken ligg også i utmark: Myrumsbakken, Jensbakken. Dalen ligg i utmark: Øldalen, Djupdalen. Les meir

Éin kommentar

Filed under Språk

En Mand, som gjorde sin Stand Ære

Minneord over husmann Simen Tungen (1821-1912)

UKJENT AVIS 1912: Husmand Simen Tungen døde 27. Mars i en Alder av 93 Aar. Hans hustru Marie Amundsdatter overlever sin Mand. Hun er 2 Aar ældre og født 1819. De havt 9 Barn, 49 Barnebarn og 64 Barnebarnsbarn, ialt 122 Efterkommere. Av disse ere 16 døde. Simen og Marie blev gifte i 1844 og har altsaa levet sammen i 70 Aar. Avdøde og hans Hustru har været usedvanlig flinke og bra Mennesker og i smaa Kaar arbeidet sig op til Velstand. Simen Tungen har fra sin Ungdom av været Husmand under Harildstad. Han begynte hos gamle Jon Harildstad og fortsatte i hele Tjøstels Tid og nu sidst hos nuværende Jon Harildstad. «De har været lækre Folk alle tre, og jeg har aldrig hat nogen ubyt med nogen av dem» sa Simen, sidst vi talte med ham. Under en Samtale vi hadde med Simen Tungen for flere Aar siden fik vi ham til at fortælle litt om sig selv.

Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Jordbruk, Menn

– Odd Jan Skriubakken imponerer

Ros til årets utgave av Fronbygdin i Dølen

Odd Jan Skriubakken. Foto: Dølen

TOR LARSEN I DØLEN 16.12.2021: Odd Jan Skriubakken har hvert år siden 2013 hatt store og gjennomarbeidde artikler om husmannsplassene på vestsida av Sør-Fron. Han imponerer denne gangen også. Med en detaljrikdom omkring husmannsplasser, garder og slekter, samt innfletta historier om folks gjøren, laden og skjebner, så er dette en artikkelserie om nok går sin seiersgang både blant slektsgranskere og den jamne leser med interesse for lokalhistoriske fortellinger.

Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Kunst og handverk, Menn

I Kvikne ringte dei inn jula ein time for tidleg

Historia om husmannen og kyrkjetenaren Torger Flekken

I djupsnø og uvêr – det var hit til Kvikne kyrkje han måtte, ringjaren Torger Flekken. Foto: Dølen

ODDGEIR BRUASET: Enno ein gong står Torger Torgersen Flekken her i mørke og dreg. Den største klokka oppe i tårnet vender seg, hammaren dundrar mot massiv malm. Enno ein julekvelds ettermiddag står han her og ringjer i Kvikne kyrkje. Enno ein gong skal han varsle at jula er kommen. Arbeidet er tungt. Ein times ringing. Men tanken går til dei borte i Baksidelia, til kona og dei seks borna på den vesle husmannsplassen som fekk namnet Flekken. Det blir seint før han når heim til dei som sit og ventar, også denne julekvelden.

Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Folketru, Menn, Musikk

Bitter strid mellom rydningsmenn og bønder

Bønder i Nord-Fron brende ned husa

husmannstue-copy

Husmannsstugu. Foto: Pål Kluften

EINAR HOVDHAUGEN: Få stader i dalen har striden mellom rydningsmenn og bønder vore så hard og bitter som i Nord-Fron. Vi opplevde her så drastiske hendingar som at bønder reiv ned og brende opp husa rydningsmannen hadde bygt på rydningsplassen sin. Vi ser rydningsmenn bli kasta ut av rydningsplassane sine. Så seint som i 1750-åra gjekk ein mann frå Skåbu i gang med å rydde seg gard på Skjeftskogen eller Olstad. Han var nære på å få det godkjent som sjølstendig skattebol, men bøndene greidde hindre det. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Jordbruk

Henta av Gammel-Erik?

Eller var det mord?

Teikning: Theodor Kittelsen

Folk vart borte. Kva hende? Vart dei henta av Gammel-Erik?  Eller kanskje bergtatt? Det var forklaringar som kunne frita ein mordar. To segner frå Ruste, fortalde av Johannes Lunde, to versjonar av samme hendinga, er interessante, fordi den første kan vera kjerringa si. Ho tyr til det overnaturlege: Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Folketru, Jordbruk

Ugift mor sendt til tukthus

Marit (f. 1814) var «uegnet» da ho stod til konfirmasjon

Artiklane til Odd Jan Skriubakken i Fronsbygdin sidan 2013 er særs gode grunnar til å sikre seg alle årgangane. Han har grove djupt og godt og skriv om husmannsplassane på vestsida i Sør-Fron. Artiklane er rike på fakta – namn og årstal, kven vart gift og barn dei fekk. Under, fortalt med få ord, ligg det liv og lagnadar som teiknar eit stort og rikt og frysande bilde av kva for tilhøve dei levde under, dei som vart sett inn i verda før oss. Som historia om ugifte Marit i Fronsbygdin 2017. Ho vart sett til straffearbeid for å ha fått fire ungar. Og kva slags liv fekk dei til, desse fire? Fattigdom og fengsel.

Les meir

2 kommentarar

Filed under Biografiar, Kvinner