Tag Archives: husmann

I Russland ligg risengryna som snogføinne

Trudde mange i Fron fyrst på 1830-tallet – og la avgarde

Nr. 62

Draumen om å plukke rusinder tå treom i Russland? Bilde frå Arne Lunde/Vegar Skar

P. TH. AASMUNDSTAD: Folket i delar av Russland er heilt utdøydd, og gardane står att med fullt stell, men folketome. Det ryktast i Fron fyrst på 1830-talet.

Tie nå, bon, dess døkk kjem åt Russland, ska døkk få mat. Der ligg risengryna som snogføinne framme hafeillom

er det hermt etter Sima Bratlien frå Ruste, da han skulle gje trøyst åt bornom sine, når dei gret for mat. Les meir

2 kommentarar

Filed under Biografiar, Jordbruk, Kvinner, Menn

Det er vondt å bli gammal

Heilt fram til 1930-åra kunne du bli auksjonert bort

Først etter 1900 vart det forbode ved lov å bortauksjonere fattige. Men systemet var seigliva, og fekk ein ny oppsving i mellomkrigstida. I 1930-åra kan vi finne annonsar i avisene om slike auksjonar. Sør-Fron kjøpte Grov til fattiggard i 1903.

RAGNAR ØVRELID: Anders Jensen, nå på Rudi, er gammal og ikkje i stand til å hjelpe seg sjølv. Ingen av folket hans vil ta han til seg, og han har ingen livsarvingar. Han har gitt seg under Anders Jonsen Rudi, som har lova han underhald livet ut, og ei ærleg gravferd. Anders Rudi skal ha det vesle som blir att etter han.  Les vi i 1736. Dei gamle greidde seg tydelegvis bra på dei vanlege gardane. Verre var det på husmannsplassane. Dei fleste husmennene fekk stå på så lenge det var helse og liv i dei, gjerne med litt hjelp frå gardsfolket. Det kunne også vere tungt for den som overtok ein husmannsplass å greie krava til føderådsfolket. Ein husmann i Kvam svarte i 1800 til foreldra: 4 tønner korn, 2 mæler rug, 2 ku- og 8 sauefôr, 1 pund salt, 1 pund flesk, 2 par sko, ei skjorte til faren, det eine året av strie, det andre året av lerret, hamp til mora. Varmt hus, oppvartning, sømmeleg gravferd. Les meir

Éin kommentar

Filed under Jordbruk

Henta av Gammel-Erik?

Eller var det mord?

Teikning: Theodor Kittelsen

Folk vart borte. Kva hende? Vart dei henta av Gammel-Erik?  Eller kanskje bergtatt? Det var forklaringar som kunne frita ein mordar. To segner frå Ruste, fortalde av Johannes Lunde, to versjonar av samme hendinga, er interessante, fordi den første kan vera kjerringa si. Ho tyr til det overnaturlege: Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Folketru, Jordbruk

Sola når ikkje alltid ned

Eit intervju med 80 år gamle Rønnaug Sagboden

sagboden

Rønnaug Sagboden i 1976. Foto: Asbjørn Svarstad

SVEIN ARNE BUGGELAND I DAGNINGEN 24. april 1976: Like under fjellbygda Skåbu finn du stua hennar Rønnaug Sagboden. Husa ligg like ved vegen, ei lita stue i umala tømmer og nokre forfalne småhus ikring. Her er lappa på med alle slags, men bjørkelima står ved trammen, og reint og pent er det alle stader. Kjøyr roleg forbi, for her kjem ikkje framskrittet ein gamal i møte – her finn du kjerring med livskraft og humør bak vindauget. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Kvinner

Der hestane mista skoen

nr-98-ukjente-pa%cc%8a-besok-hos-kristian-og-pauline-hesteskobakken

Ukjende på besøk hos Pauline og Kristian i Hesteskobakken. Alle bilda frå Vegar Skar.

Husmansplassen Hesteskobakken på Harpefoss ligg i Husmannsåret 1978 til forfalls. Denne plassen, som blir delt i to av kommunegrensa mellom Nord- og Sør-Fron, var busett til etter krigen, men er nå gått inn under garden att. Hesteskobakken er ein av dei minst sju husmannsplassane som i si tid låg under Solbrå. Nokre plassar er utkjøpte, andre vart fråfløtte i siste halvdel av førrre århundre, da folk drog til Amerika og er forlengst gått inn under garden att. Hesteskobakken var den plassen det budde folk lengst på. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar

Ei trist historie

Striden mellom rydningsmenn og bønder

husmannstue-copy

Husmannsstugu. Foto: Pål Kluften

EINAR HOVDHAUGEN: Få stader i dalen har striden mellom rydningsmenn og bønder vore så hard og bitter som i Nord-Fron.Vi opplevde her så drastiske hendingar som at bønder reiv ned og brende opp husa rydningsmannen hadde bygt på rydningsplassen sin. Vi ser rydningsmenn bli kasta ut av rydningsplassane sine. Så seint som i 1750-åra gjekk ein mann frå Skåbu i gang med å rydde seg gard på Skjeftskogen eller Olstad. Han var nære på å få det godkjent som sjølstendig skattebol, men bøndene greidde hindre det. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Jordbruk

Dei åtte absolutt ingenting

Erland Olsen (Byrberget) Tjæreboden, født 17 11 1821 død 05 03 1912.

Han levde gjennom denne tida og kunne nok fortald mykje, Erland Olsen (Byrberget) Tjæreboden, født 17. 11. 1821 død 05. 03. 1912. Bilde frå Vegar Skar.

EINAR HOVDHAUGEN: På 1800-talet sprengde folkepresset alle grenser. Bygdesamfunnet stod avmektig når det galdt absorbere folkepresset på ein menneskeverdig måte. Jordlause husmenn, som sit i ei stugu utan jord, eller med ein skrinn jordflekk kring stugua, representerar den største armodsdom inna husmannsklassa. All jord som ut frå den tids krav var brukbar, var tatt i bruk. Les meir

2 kommentarar

Filed under Jordbruk