Tag Archives: fattigdom

Ikkje godt å vere barn

Dei fattigaste dreiv omkring og tigga

guttRAGNAR ØVRELID: Over tredelen av folket i Fronsbygdene var barn fram til 1865. Kva skulle foreldra gjere med dei? Korleis skulle dei fattige familiane greie dette? Vi høyrer om barnedrap, om barn som blir utsette i skogen, barn som blir attlagde på tropper og i dører hos betrestilte, i kloster osv. Foreldra har ikkje orka tanken på å skulle fø dei opp. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar

Naud i Kvam, men mindre syting

Om fillete, magre kvinnfolk med ungar som skreik

1656134_442245939212166_1068207980_n

Slik var Kvam hotel ein gong i tida…

helge_stormorken_imagelarge

Helge Stormorken

HELGE STORMORKEN: Forsorgsbudsjettet i Kvam i 1930-åra kunne berre delvis bøte på nauda. På fleire gardar kunne kvinnfolk med ungar på ryggen gå tvikrokut og skjera korn med sjyru for mindre enn ei krone dagen. Det var ikkje barnetrygd eller anna velferd enn fattigkassa. Ungar var det flusst av, og mange geilla ugras bortover nepe- og potetåkrane. Eller plukka liljekonvall og markjordbær og baud til bil- og togturistar.

Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Jordbruk, Menn

Eg håpte det snart ville kome eit nytt gravøl

Historier frå ein barndom på eit av dei dårlegaste bruka i Sødorp

øyakleiva30

Øyakleiva omlag  1930. Foto: Pål Kluften frå Paul Henrik Hage: Gamle bilde frå Sødorp

OLA KLÅPBAKKEN: Øyakleiva heiter eit lite nedlagd bruk øvst oppe i Sødorp. Dette er barndomsheimen til Magnus Været, og her budde han fram til 1957. Då vart bruket nedlagt og fråflytta. Fredag 28. juni 1929 kom dei nye eigarane til Øyakleiva. Det var Marie og Halvor Været med tre ungar, to kyr og ein kalv. Magnus var då tre år. Ho Martha, syster hans, var fem år, og bror han , Ole, var berre eitt år. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Jordbruk, Kommunikasjon, Menn

Harde tak mellom Åa og Sørbygda

sørbygda

Kvam på 1930-talet. «Vi frå Sørbygda måtte ikkje sjeldan redde oss ut skuledøra for å sleppe straff som «bønder».»

HELGE STORMORKEN: Den store verdskrisa i 1920-30 åra gjekk særleg hardt ut over Åa i Kvam. Sjølv om det var fleire frikjøpte husmannsbruk med dyr, gav det ikkje nok til leveleg liv. Arbeid utanom var ikkje lett å få, og utan skilling vart det mangel på mat, klede og sko. Fattigdommen var ein klar fare for helsa og førte med seg mye sjukdom og matmangel, særleg frukt og grønsaker. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Menn

Allernaadigste Konge, hav medlidenhed med os!

old_poor_lady_by_mujaah-d5ferfc

Nu vil ingen huuse os, umuelig kan vi komme hjem, hva skal da blive av os? Tegning: Mujaah

OLA MORKEN: Angående sunnhetstilstanden i Fron i gamle dager, kom jeg over følgende, satt sammen av flere brev i det Danske Kanselli, fra mai 1773,  der flere «med Venerisk Sygdom befængte», søker om fri kur på Salvation Huuset i Christiania:

Vi undertegnede fattige og elendige Mennisker henflye til Deres Majestæt allerunderdanigst og væmodigt bedende om Hielp og Redning.        Jeg Goroe Jonsdatter, Karen Erichsdatter og Niels Sørensen fra Froen i Gulbrandsdahlen ere alle tre ligeledes befængde, har gaaet 27 Miile i vår usselhed. Nu vil ingen huuse os, Øvrigheten siger: De kan ei hjelpe os, umuelig kan vi komme hjem, hva skal da blive av os.

Alle brev oppsummeres slik: Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Kommunikasjon, Kvinner, Menn

Folkepresset i grågrenda Skåbu

Skåbu google

Skåbu: Heimar med små jordlappar og nakne stuguer er bygde, forlatte, og nye heimar oppstått. Bilde frå Google maps.

EINAR HOVDHAUGEN: Det synast som skåbyggingane, i motsetnad til mange andre stader, har hatt eit romsleg syn på busetting i allmenninga. En stad måtte dei plassere folkeoverskottet. Og Skåbu hadde den fordel, framfor bygdene nede i dalen, at jakt og fiske der verkeleg var ein viktig leveveg, noko som kom småkårsfolk til gode. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Jakt og fiske, Jordbruk

Tigging i Fron

tigging

«Gårdbrukerne er nå så harde at de ikke vil la folk leve.»

RAGNAR ØVRELID: Dei ung gfita seg utan å kunne noko arbeid, dei hadde ikkje samla seg pengar eller klede, og etter eit halvt års ekteskap måtte dei ut og tigge, sidan stele. Foreldrelause barn streifa tiggande omkring. Fattigkommisjonen kritiserte gardbrukarane for å mangle omsorg for gamle arbeidsfolk. Dei bruker dei gamle i onnene og slepper dei så utpå bygda igjen

for å ta ved tiggeri, tyveri og bedrageri deres føde, liksom man slipper hesten ut etter pløying for å søke næring.

Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Jordbruk

Eliten i Fron

Storbøndene bygde seg staseleg kyrkje i Fron , men bygger ikke lenger vegar.  Foto: nrk.no

RAGNAR ØVRELID: Eit bondearistokrati utvikla seg i bygda i førstninga av 1700-åra, både økonomisk og sosialt. Særleg sør i hovudsoknet vart det mange storgardar. Men vi kan også spore den same typen av elitedanning i Sødorp, kring dei gamle gardane i Ruste, i Kvikne og på solsida i Kvam. Oppsitjarane på dei store gardane vart toneangivande. Rikdom på avling, husdyr og pengar gav dei ei trygg kjensle av å stå på toppen av bygdesamfunnet. Og dei hadde også ein lang tradisjon å stå på. Dei kom gjerne frå gardar som var store og mektige heilt tilbake til mellomalderen. Dei står å lese om hos Snorre. Tradisjonane gav dei høg status. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Jordbruk

Husmannsguten frå Kvikne som skar brennevinsdonken

akevitt_vinmonopolet_lysholm1_300

I 1866 tinga Jørgen Lysholm, eigaren av det store akkevittbrenneriet i Trondheim, eit utstillingsskilt som Laulo skulle arbeide til ei akkevittutstilling i Stockholm. Kunstnaren valde å setja ein døl med topphuve på skrevs over ei brennevinstynne og med ein donk under kvar arm, dette skiltet til Lysholm-akkevitten som mest alle kjenner.

IVAR KLEIVEN: Ein husmannsgut frå Fron kom til å vinne seg eit bra namn som treskjerar og bilethoggar. Han heitte Ola Jakopsson Laulo og er fødd på ein plass Espe under Vistad i Kvikne. Far hans døde da Ola var 8 år, og mora må ha reist til Oslo og slite seg igjennom som tenestejente eller med dagsarbeid. I 1837 kom ho til Leinstranda, nokre mil synnafor Trondheim og vart buande på en plass under ein gard som kallast Laulo. Dette gardsnamnet tok Ole Jakopsson til etternamn. Les meir

3 kommentarar

Filed under Biografiar, Kunst og handverk, Menn

De fattige ble auksjonert bort

fattige

Virkelig et bilde til ettertanke. Her er det menneskeliv og skjebner. Sør-Fron kjøpte Grov til fattiggard i 1903, og i 1908 kom hjemmet igang med 19 pensjonærer. (Bilde fra «Bank i bygd og by»)

ASBJØRN RINGEN: Hjelpetrengende i Fron kunne bli auksjonert bort. De som krevde minst betaling, fikk tilslaget. Fattigstellet var – ved siden av skolen – den viktigste oppgaven kommunene fikk med seg da formannskapsloven ble vedtatt i 1837. Her handlet det om å yte bidrag til de fattige i form av matvarer og om å betale for den smule omsorg som lå i legdsystemet.

Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Kvinner, Menn