Category Archives: Kunst og handverk

Bodde det en kirkerøver på Hundorp?

En liten historie om Hundorpskrinet – et klenodium

CARL HENRIK GRØNDAHL: Var han kirkerøver, bonden på Hundorp gard for 4-500 år siden? Reiste han rundt og sikret seg kirkegods? Han levde etter at reformasjonen hadde fjernet alle helgenbilder og relikvieskrin fra kirkene. Allikevel hadde han i sitt eie det som senere er kalt Hundorpskrinet, der pynten stammer fra katolsk tid. Skrinet havnet omsider på Rønshaugen, kjøpt på en auksjon i Haugland, og ungene brukte det som bokkasse. Da var det blåmalt. Amund Wadahl kjøpte så skrinet for fem kroner, og det hadde etterhvert flere eiere. Til sist solgte Johan Kjorstad det til Maihaugen, der det nå er et klenodium. Hvorfor?

Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Folketru, Kunst og handverk

Opplev Borg bygdemuseum og Kvikne-kyrkja!

Og bli medlem i historielaget 🙂

Her er sjølve «hovdingen» på Borg, Olav T. Åsmundstad. Han får du høyre meir om!

Onsdag 24. august kl 1800 får du nok ein god grunn til å melde deg inn i Fron historielag, for berre medlemmer i laget kan vere med på dette: Oppleve Borg bygdemuseum i Kvikne og få historia frå Marit Håkenstad! Etterpå fortel Kristian Ekre om Kvikne kyrkje, som er opna att etter omfattande restaurering. Kyrkja kunne rast saman etter 256 år! Kaffiservering vert det òg! Slik melder du seg inn i historielaget: Kr 200 til konto 2095 32 92735 Fron historielag 2640 Vinstra. Oppgje epostadresse. Velkommen til Borg bygdemuseum og Kviknekyrkja!

Kommenter innlegget

Filed under Informasjon, Kunst og handverk

Namn i Fron: Bergdal

Har ikkje noko med berg å gjere

Bergdal skule omkring 1955. Ikke berg, men kanskje bær?

BRIT NILSEN: Grenda Bergdal ligg lengst sør i Sør-Fron på austsida av Laugen. Den eldste skriftlege kjelda vi har for namnet, er frå 1520, da vart det skrive Berdall. I andre skriflege kjelder frå 1500- og 1600-talet finn vi ulike skrivemåtar utan g. Først i 1668 vart namnet Bergdall, og i 1723 Bergdal. Slik har altså ein «feil» skrivemåte festa seg, medan den lokale uttalen «beddal» fortel at namnet må ha eit anna opphav enn berg. Og den lokale uttalen av eit namn er ofte den sikraste kjelda vi har for å forklare kva eit namn betyr.

Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Kunst og handverk

– I ætt med dei gamle sagamenn

Professor Knut Liestøl: glitrande minneord om Ivar Kleiven

Knut Liestøl om Ivar Kleiven: «Han er i ætt med dei gamle sagamenn både når det gjeld forvitenskapen etter å få vita so mykje som mogeleg um det gamle, og når det gjeld det gløgge auga og det varnæme øyra.»

Knut Liestøl (1881-1952) var professor i folkeminneforskning, kirke- og undervisningsminister og den som laga ordet Norsk rikskringkasting frå det engelske Broadcasting. I DNT årbok frå 1934 skreiv han ein artikkel om Ivar Kleiven, ein artikkel som også vart ein nekrolog. Her er det mange gode formuleringar om mannen som skreiv fronshistorie i Fronsbygdin i 1930. Men framfor alt er det å lese Knut Liestøl sitt språk som å ete konfekt:

Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Kunst og handverk, Menn

Namn i Fron: Brekka

Stor bakke

Foto: Google Maps

Foto: Google Maps

BRIT NILSEN: Grenda Brekka på austsida av Laugen mellom Vinstra og Kvam har eit namn som kjem av det gamalnorske ordet brekka, med tydinga «stor bakke». Dette høver godt på det bratte terrenget her. Brekke er brukt i stadnamn i heile landet og i Norden elles. I Sverige, til dømes, finst formene bräcka, bricka og brink.

Kommenter innlegget

Filed under Språk

Namn i Fron: Kollo

Den mørke, svarte

kollo

Bilde frå Google Maps

BRIT NILSEN: Kollo er både eit gards- og grendenamn på grenda mellom Kvam og Sjoa. Vi kjenner namnet første gongen nedskrive frå 1668, Koelen. Dette namnet er laga av gamalnorsk kol, trekol, slik vi brukar det også i dag. Forskarane meiner namnet opphavleg er eit elvenemn, Kola, med tydinga «den mørke, svarte». Dette elvenamnet finst fleire stader i landet, særleg på Austlandet. I dag er det ingen som kjenner til at det har vore nokon bekk eller elv med dette namnet i området.

Kommenter innlegget

Filed under Språk

Namn i Fron: Vinstra

Den som går i krok og slyng?

Vinstra by. Foto. Carl Henrik Grøndahl

Vinstra by. Foto. Carl Henrik Grøndahl

BRIT NILSEN: Elve- og vatnnamnet Vinstra har ôg gitt namn til stasjonsbyen Vinstra. Det fleste forskarar har tolka namnet som «den venstre», fordi elva ligg på venstre sida av hovuddalføret når ein fer oppover dalen. I en artikkel frå 1978 skreiv forskaren Kåre Hoel om namnet Vinstra, og han har ei heilt anna forklaring: Han meiner namnet er ei sjølvstendig elvenamnlaging av gamalnorsk vinda, som betyr «dreie, svinge, vinde». Namnet skulle da bety «den som vindar og snor seg, den som går i krok og slyng.» Han meiner også at namnet opphavleg var brukt på Vinstervatnet, som er svært krumt.

Éin kommentar

Filed under Språk

Per Gynt – karakteristisk for Fron?

Her møtes lettlivet frifant og sindig bonde

Harmonisk forbindelse? Neppe. Aksel Hennie klar som den lettføtte frifant i kamp med den sindige bonde. FOTO: LARS ERIK SKREFSRUD / NRK

EMIL SMITH I DNT ÅRBOK 1934: Per Gynt er kanskje som Dale-Gudbrand en sagnfigur, men på sin måte like karakteristisk for Fron. Per Gynt er i segn og diktning blitt den typiske representant for vidden og fjellet, han er den lettføtte og lettlivede frifant og reglesmed, som ikke lar sig binde til gården eller stenge inne i dalen. Vi finner ofte med bitter selverkjennelse noget ekte norsk i Per Gynts natur, men den sindige bonde og seige nyrydningsmann er en like norsk type, og disse to typer har til sammen skapt den norske folkekarakter, som er preget av bygd og ødemark, dal og vidde. Og ingensteds i vårt land har disse motsetninger møtt hverandre og inngått en så harmonisk forbindelse som i Gudbrandsdalen, og kanskje særlig i Fronsbygdene.

Kommenter innlegget

Filed under Kunst og handverk, Litteratur

Namn i Fron: Frya

Frå Skumsjøen?

BRIT NILSEN: Elva Frya renn frå Furusjøen på Kvamsfjellet og ned i Laugen ved grenda Frya lengst sør i Sør-Fron. Det er altså ei elv som har gitt namnet til grenda, noko som er svært vanleg. Forskarane har ulike syn på kva dette namnet betyr. Indrebø meiner at både elva og vatnet har namn etter treslaget furu, som det enno er mykje av rundt Furusjøen. Det avleidde elvenamnet har vore Furhión, som kunne gi gamalnorsk Frýa og moderne norsk Frya. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Språk

Fjellets makt og viddens vemod

Pål Kluften presenterer Rondane-reinlenderen

PÅL KLUFTEN I DNT ÅRBOK 1934:  Naturligvis forandrer fjellets poesi seg når separator og industrialisme holder sitt inntog på setrene – og automobilen krabber oppå toppen av selveste Galdhøpiggen. Men heldigvis er poesien ikke borte ennu – bjøllene klinger like vakkert som den gang Imbret Hougen skrev «Sjå sole på Anaripigg», budeiene i snørelivkjoler like pene og smilende som den gang, og fjellet med tinder og måsågrå vidder har samme stillheten og storheten.

Derfor søker også de gamle fjellvanderere år efter år tilbake til fjellet igjen. Fjellet har fått taket på dem og slipper ikke taket.

Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Kunst og handverk, Musikk