Category Archives: Jordbruk

Lærer, klokker, jeger og Vehl-Per

Paal Kleiven intervjuet på 70-årsdagen

Paal Kleiven

GUDBRANDSDØLEN, 30. MARS 1973: – I min stilling som klokker gjennom mange år lærte jeg å kjenne folk både i sorg og glede, og dette har vært verdifullt for meg, sier skolestyrer Paal Kleiven på Vinstra som fyller 70 år i dag. – Når folk var døde, møtte jeg opp i hjemmet og «sang ut liket» som det het, og jeg traff bygdefolket således i mange tunge stunder. Men jeg møtte dem også ved giftermål og dåp, da alt var glede, og på den måten lærte jeg dem å kjenne fra mange sider. Jeg kunne aldri tenke meg å være lærer ved en byskole. Så har jeg også vært en heimføding all min tid og holdt meg til kommunen.

Les meir

2 kommentarar

Filed under Biografiar, Jakt og fiske, Kunst og handverk, Menn

Kom mykje godt frå Brit og Jon i Lia

Og Brit fekk bort rusk i auga med blyantstreker

ODD JAN SKRIUBAKKEN: I 1902 kjøpte Jon Hansen Almehagen husmannsbruket Lia for 3000 kroner. Som fleire andre hadde han vore ein tur i Amerika, men kome attende. Lia har i nyare tid gjerne vore kalla Midtlia. I kyrkjebøkene er berre Rolstadlia brukt, medan folketeljinga i 1865 skriv Lia. Eit anna namn som òg har vore brukt, er «Pållia». Lia er sikkert eit av dei eldste husmannsbruka, kan hende den eine plassen Nordgard hadde i 1723. Jon Hansen Almehagen var gift med Brit Reire. Jon kunne vera fåmælt, men au snar å få sint. Ein gong han gjekk og pløygde med ein gamal treplog, kom far min forbi. Han var midt i «verste» oppveksten. «Gratulerer med ny plog», sa han. «Å, heill kjefta på´re gut, å gå oppete att», ropte Jon til far. «For e´ legem», sukka han. Alfred Grindhauga, som var med og pløygde, gapskratta.

Les meir

Éin kommentar

Filed under Biografiar, Jordbruk, Kvinner, Menn

Tung bør, ras og krig

Maria og Petter budde og sleit 47 år i Søre Skar

Maria og Petter Skar i Søre Skar

«Komfyren bar eg på ryggen, riktignok utan ringar og skuffer, men likevel vart det eit løft på vel 100 kilo. Komfyr måtte vi jo ha, og da var det ingen annan utveg enn å bera han. Eg var ung og sterk den gongen, men jammen var eg glad da uhyret stod på plass oppe i Skar!» Det sa Petter Pedersen Graasletten (1886-1970) i eit intervju med vekebladet Vi Menn på sine eldre dagar. Maria Amundsdatter Kjorstadmoen (1886-1967) og Petter hadde alt vore gift i tre år, hadde fått to ungar og ønske seg sterkt ein eigen heim. Nede i dalen var det lite å finne både av ledig jord og arbeid. Dei tok til som husmenn under Solbrå i 1910 og fekk drive båe dei to sørlegaste bruka i Skar. Dei første åra hadde dei ikkje hest, og alt måtte berast på ryggen opp den bratte lia. Ei lita stugu hadde dei, men jordvegen var sørgjeleg steinet og i dårleg hevd. Seinare kjøpte dei au Steindalssetra, det som nå er den søre delen av jordet. Når ein i dag ser kva som finst av hus og dyrka mark i Søre Skar, må ein berre bli imponert av kva Petter og Maria klarte å byggje opp gjennom dei 47 åra dei hadde heimen sin der.

Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Jordbruk, Kvinner, Menn

Korleis ser Sør-Fron kommune ut år 2000?

Dette trudde fire politikarar i 1988

I mars 1988 spurde informasjonsavisa Sørfrøningen kva det nye kommunestyret trudde om utviklinga fram mot år 2000. Fire politikarar kom til orde. 20 år etter tusenårskiftet kan det vera interessant å sjå hva dei trudde om framtida for 32 år sidan. Det dei ikkje visste – og som kom til å føre med seg store endringar, var vedtaket om OL på Lillehammer i 1994 og Peer Gynt-spelet ved Gålåvatnet første gong i 1989.

Les meir

Kommenter innlegget

Filed under handel, Jordbruk, Kommunikasjon, Verksemder

Det blenkte til i augo

Når utvandra frøningar lengta heim

Kanskje var det slik ho såg ut, Fron kyrkje i Nord-Dakota. Før ho var nedlagd. Dette er Norway Lutheran Church i McHenry County i Nord-Dakota. Foto: Ghosts of North-Dakota

ODDMAR MYRUM I BYGDEBLADET FRONSBYGDIN 3/1972: Helsing frå frøningar vi råka på under ein tur til Nord-Dakota i sommar. Vi budde hos slektningar i nærleiken av ein liten by som heiter Maddock. Sonen til Johan Larshaugen frå Ruste hadde farmen vi var på. Han var gift med Oline Myrum, og dei hadde seks barn som alle er spreidde over store delar av USA. Vi råka berre tre av dei, Ivar Haugen, Selvin Haugen og Myrtle Haugen, gift med Ingman Haugen, son til Petter Klyphaugen. Alle bad oss helse til gamlelandet, da serleg til Fron, som dei kjende utruleg godt, enda dei aldri har vore her, med unntak av Selvin Haugen, som var eit par dagar på tur her i 1954.

Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Jordbruk, Kommunikasjon, Kvinner, Menn

Møkkakjøring og mykje anna

Kanskje det viktigaste som har stått på prent i Fronsbygdin?

Ikkje frå Tåkåstad, men fyrste «selvbindern» i Kjorstadgardane. Sygard, Nigard og Nordgard Kjorstad kjøpte den saman. Foto frå Knut S Kjorstad/Vegar Skar

«For å få gjødsla jevnt og fint utover enga, ble det kjørt over med ei sloe etter at gjødsla hadde tørket litt. Sloa besto av noen passe store bjørk som ble festet på en rustningsblokk. Et stykke bak ble bjørkene festet sammen og pålagt litt ballast, oftest stein. Når dette enkle redskapet ble kjørt der det var spredd husdyrgjødsel, ble denne jevnet og fordelt og alle klumpene knust.»

Anton Tagestad (1920-2008)

Dette fortel Anton Tagestad (1920-2008) i Fronsbygdin 2020: «Året rundt på Tåkåstad.» På sine eldre dagar skaffa han seg ein PC som han skreiv ned livssoga si på, samstundes som han gjekk gjennom heile årssyklusen med arbeidet på ein gard – og dermed laga nærast ei lærebok i etnologi. Dette er viktig, lærerik og særs interessant dokumentasjon av setertid, våronn, slåttonn og skuronn, husdyr og redskap, slakting og baking, vinterarbeid og vedhogging og mykje anna. Står altså i årets utgåve av Fronsbygdin!

Kommenter innlegget

Filed under Jakt og fiske, Jordbruk, Setring

Der står tida stille sjølv om åra går

Litt om Berget og Rolf Ingemann Krogh 

Rolf Ingemann Krogh i 2006. Foto: Paul Henrik Hage

PAUL HENRIK HAGE: Berget i Breinnom, Sødorp. Eg tok meg ein tur oppi Berget att her om dagen. Der står tida stille sjølv om åra går, og nå er det ni år sidan Rolf Ingemann Krogh døydde. Han var den siste som budde der. Rolf var ein tyleg og interessant kar å treffe eller besøkje. Fargerik var han på alle måtar og artig å fotografere både i farger og svart/kvitt. Han budde der aleine med dyra sine, var frå Vinstra, utdanna kokk og arbeidde i mange år som koldbordansvarleg på passasjerbåtar tilhøyrande Den Norske Amerikalinje og på høgfjellshotell som Gålå og Wadahl. Han var fleire somrar budeie på Øyasetra på Fryvollane. Han kjøpte Berget av Ivan Berget i 1972 og budde der eller på setra på Nysetra med geiter, bukk med namnet Putin, sauer, kalvar, høner, hund og kattar nesten heilt til han døydde 14. oktober 2011.

Berget i Breinnom. Foto: Paul Henrik Hage
Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Jordbruk, Menn

Her er det stoff til tv-seriar!

Mange lagnadar og mykje løynt liv hos Odd Jan Skriubakken

CARL HENRIK GRØNDAHL: Odd Jan Skriubakken skriv skisser til gode tv-seriare i Fronsbygdin. Sidan 2013 har han tatt føre seg husmannsplassane på vestsida i Sør-Fron. Artiklane er rike på fakta – namn og årstal, kven vart gift og barn dei fekk. Han fortel først og fremst historia om plassane. Men under ligg det liv og lagnadar som berre ventar på gode dramatikarar. Odd Jan Skriubakken kan ikkje og skal ikkje dikte, men der han har kjelder, smett det sterke, levande livet opp i teksten, t. d. slik frå artikkelen i 2020-utgåva: Korleis kan det ha seg at ein husmann gifta seg med ei fornem prestedotter, «jomfru Caja Petronelle Carine Lemmich»?

Les meir

2 kommentarar

Filed under Biografiar, Jordbruk, Kunst og handverk, Menn

En lang låve på Steig

Som forteller interessant landbrukshistorie

steigNILS CHRISTIAN STEIG: Noen gamle driftsbygninger er heldigvis bevart. De ble bygd så store og solide at de også kan fylle en rolle i det moderne landbruket. På Steig er to  bygninger fremdeles i bruk. Begge ble bygd midt på 1800-tallet. Låven er utvilsomt en av de største, om ikke den største tømmerbygningen i landet. Med en lengde på 62,5 meter, en bredde på 11 meter på det bredeste og 6 meter oppunder takskjegget, rommer den en bygningsmasse på 600 kvadratmeter og ca 4400 kubikkmeter. Dessuten er den i dag betydelig mindre enn en opprinnelig var. En vinkel ble fjernet på 1940-tallet.

Ny generasjon: GD 3.7.2020: Da Karen Elise (25) møtte August Johan (30) bestemte hun seg for å ta over kongsgarden. 

Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Jordbruk

Tenestejentene sov mellom båsrekkene

Og tenestegutane løp fra gard til gard på jentejakt

Lørdagsfrieri i ordna former. Måleri av C. F. Sundt-Hansen.

RAGNAR ØVRELID: Skikken frå gammalt i Fron var at tenarane låg i fjøset. Sokneprest Schiøth meiner i 1743 at det er ein skammeleg skikk som få hedenske land ville tåle at bøndene lar såvel «drenge som piger» ligge i fjøset. Dette fører til «stort lettferdighet», skriv presten, jentene og gutane er knapt 15-16 år før dei ligg saman. Om nettene er fjøsa ofte fulle av tenestegutar som løper fra en gard til den neste etter pikene. Det same skjer på setrane, «hvor de om natten har leilighed til at ligge med hinanden.»

Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Jordbruk