Category Archives: Folketru

Sjefshuldrene på Gålå

Har du møtt Burane Sand, Synne Nyseter og Estine Voll?

1471856_416616515108442_1020537580_n

Ser han ho Burane Sand? Forfattaren Johan Bojer på Sandsetra. Foto: Pål Kluften

JOHS LUNDE: Ved nordenden av Gålåvatnet er det tre seterstular. Det er Sandseter, Vollseter og Nyseter. Kvar av dei tre setrene har si sjefshulder. På Sand er det Burane Sand, på Nyseter Synne Nyseter og på Voll Estine Voll. Desse namna har gått på folkemunne i hundrevis av år. Les meir

Éin kommentar

Filed under Folketru

Dødsdommen over Peer

Noen tanker til Marit Moum Aunes Peer Gynt på Gålå

52892ecc-5223-4e6d-a7bb-300e1fe43cbc

Pål Christian Eggen er rett og slett storveis i rollen som Peer. Her er det trollene som mobber ham. Foto: Bård Gundersen

CARL HENRIK GRØNDAHL: Uhorvelig mye er skrevet om Henrik Ibsens Peer Gynt, men jeg har ikke sett noen ta på alvor at Peer går inn i sitt voksne liv med en dødsdom. En rett dømmer ham fredløs, det vil si at hvem som helst kan slå ham ihjel, hvis han viser seg i hjembygda. I tillegg mister han alt han eier. Hvilken grusom forbrytelse blir han dømt så hardt for? Han bortfører en brud som mer enn villig lar seg bortføre. Hverken i moderne eller eldre strafferett finnes det paragrafer som ville dømt Peer. Henrik Ibsen tar altså hardt i og støtter seg kanskje på middelalderballaden om Falkvor Lommansson, der en av de medvirkende i et bruderov blir halshugget. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Folketru, Kunst og handverk, Litteratur

Da Kari Hågå vart borte

Innteke frå setra i Fiskdalen

Litt seinare – etter at Kari Hågå vart funne att. Mjølkebilen er ved Nordgard Tokse si seter på Fiskdalen. Frå venstre: Astrid Byrløkken, Rønnaug Furuli, Karen Kluften, Ivar Kluften, Marit P. Brandvold og sjåføren, Torvald Slåstuen. Foto: Pål Kluften-bilde.

IVAR KLEIVEN: I Nestugun Hågå vart eine dattera på garden innteke frå setra deira i Fiskdalen. Ho var berre svært ung den gongen og var underbudeie om somaren. Det leid på hausten, så molta tok til å bli gjord, og så var det ein dag båe budeiene hadde lokka kua oppi fjellet, ho Kari Hågå vart borte på heimvegen. Den andre budeia la ikkje større merkje til det med det same, for ho tenkte, at ho Kari hadde gitt seg til å hente molte, eller noko anna ho hadde hefta seg med. Men da ho ikkje kom til setra att, vart det oppstuss og leiting, kann ein veta. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Folketru, Kvinner

Vis-Knut spådde rett

vis-knut

Dette er den suverent mest lesne saka på heimesida til Fron historielag – av ein eller annan grunn. Ho vart publisert først gong i januar 2014. Så langt i juni 2019 er det 4223 som har klikka på ho. Nokon som kan forklare kvifor? Her er samlesida for alle sakene om Vis-Knut på denne heimesida.

EIVIND HOLEN:  Knut Rasmussen Nordgaarden (1792–1876) frå Svatsum i Gausdal, var kjend for å ha synske og helbredande evner. Han spådde  at kvinnfolka i framtida ville kle seg som karane. Bestefar min, Emil Holen, hadde klokketru på spådomane til Vis-Knut. Dette var ikkje så rart, for han høyrde far sin, Anton Tagestad, fortelje om desse før år 1900. Han opplevde òg at fleire av dei gjekk i oppfylling. Den mest berømte spådomen er den om Vinstraelva, som ein gong i framtida skulle renne gjennom Baukholshaugen. Som kjent går Vinstra nå i tunnel frå Skåbu til Baukholshaugen, der høgdebassenget til Nedre Vinstra kraftstasjon er sprengt inn i fjellet. Vis-Knut døydde i 1876, lenge før nokon hadde høyrt om kraftutbygging. Denne spådomen må derfor ha vore ein oppsiktsvekkjande påstand i hans levetid. Les meir

14 kommentarar

Filed under Biografiar, Folketru, Menn

Om Benet, Hetta og Sølvreven

Klengjenamn på Kvam

tavle

På Vertshuset Sinclair var det tidlegare seks store tavler med nesten 150 klengenamn på kvamværar. Foto: Fredrik Weikle

HÅKON SVEEN: «Døm frå Kvam e någgå for seg sjøl!» Kor mange gongar har du hørt det utsagnet? Som gamal kvamvær har eg møtt det mang ein gong gjennom livet. Så følgjer det oftast ei rekkje historier som forel kor spesielle vi var, eller kanskje er ôg. Fyrst er det humoren vår, så kor direkte kvamværen er – vi pakkar ikkje inn bodskapen – og sist, men ikkje minst: kallnamna, eller «oppnamna» i bygda!

Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Folketru, Kunst og handverk

Tusser og huldrer og troll på Vinstra

hulder

Atskillig sjarmetroll hadde møtt fram til opptoget gjennom gatene på Vinstra mandag. Her var tusser, troll og huldere i alle utgaver, og svært mange av dem var produkter av livlig fantasi. To år gamle Helene Tveit på Vinstra representerte de aller yngste av huldrene i Peer Gynt-toget og poserer her foran et rikholdig utvalg av tussefamilien. (Foto: Tobben i Gudbrandsdølen 6. august 1980.)

Kommenter innlegget

Filed under Folketru, Kunst og handverk

Pass deg for om´ Tor Graupslåen!

Far hans vart ihelskote, og sjølv kunne han binde eller løyse Fanden

fanden

Fanden eller Tor Graupslåen? Otto Sindings teikning til eventyret Fanden i nøtta

IVAR KLEIVEN: Tor Graupslåen skulle vera av fantslekt. Far hans, Jakop, rakte som langfant i ymse bygder til han vart ihelskote på fjellet mellom Fron og Valdres. Når Jakop helt seg roleg i heimbygda, budde han i Graupslåen og bar seg støtt for at han var låk, gjorde seg kreksot og armodsleg. Kvar gong han var ute og rakte etter dei gamle Kviknevegane og møtte folk oppå høgste åsane, der dei heldt kvile, var det ille vore med han, og da letta det svært for Jakop dersom dei slog på han ein dram av lommeflaska. Øyket han Jakop for og rakte med etter vegane, var støtt velstelt og holdaug, så den gjorde han ikkje synd på. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Folketru, Menn