Category Archives: Folketru

-Vis-Knut var mer skald enn noen av dem

Bjørnstjerne Bjørnson om datidens snåsamann

BBvisknutBJØRNSTJERNE BJØRNSON: Vis-Knuts liv var en lang lovsang, som steg opp av sykdom, fattigdom og ofte bitter mangel på anerkjennelse. Det fantes en poetisk spennvidde i hans sinn som forvandlet hver eneste liten stund til et paradis.

Han dannet ingen sekt, intet parti, ikke engang hva man kaller en «vennekrets». Han gjorde ikke det aller minste for å bli hva man kaller anerkjent. Når mennesker var gode mot ham (dvs behanldet ham vennlig og med aktelse), var han lykkelig og meddelsom, og kunne de så i tillegg dele hans syn på Gud og hans verk i natur og historie (dette syn var mer fyndig, enn treffende sant, han savnet kunnskaper), så ble det en gledesdag i hans liv. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Folketru, Menn

Gammel-Erik på Tagestad-setra?

En stein falt og fela låt

TOBBEN I GUDBRANDSDØLEN 4.11. 1974: En vakker dag i slutten av mai 1921 arbeidet Ola Guttormsen og Adolf Tagestad på Tagestad-setra på Gålå. De er nøkterne karer, nå 83 og 75 år gamle, men begge husker denne merkelige hendelsen tydelig. De kjørte stein fra nybrott. – Ved 20-tiden om kvelden ga vi oss med arbeidet og kom opp med hestene, som hadde plass i nordre enden av fjøset på setra. Vi hadde to hester, og idet vi var i ferd med å ta seletøyet av hver vår hest, falt plutselig en stor stein ned fra en liten glugge i bua til selet. Det var en brynestein, omkring 10 tommer lang, grov og tung. Vi ble begge stående som fjetret over at steinen plutselig fikk liv. Ikke noen rystelser eller andre ting kunne forklare dette. Adolf sa i spøk at nå var visst Gammel-Erik løs. Ikke før hadde han sagt det, før ei fele i nærheten spilte opp en feiende halling.

Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Folketru, Jordbruk, Musikk, Setring

Ny kjerring på gammel gard II

Tradisjoner fra hedensk tid på Sygard Forr?

kbh

kbh

Kari Bay Haugen

KARI BAY HAUGEN:En juletradisjon som ikke eksisterer lenger, er juleroa. Lille julaften bar Hans inn sekker med fersk bjørkeved og tømte utover gulvet. Veden skulle legges tett sammen og dekke to kvadratmeter ved siden av peisen. Øksa ble flittig brukt, og utpå kveldsida var veggen ferdig. Et kunstverk med drivkvit bjørk, som utover året tørket og forandret seg til varme fager og tørr oppfýringsved. Les meir

Éin kommentar

Filed under Biografiar, Folketru, Jordbruk, Kvinner

I Kvikne ringte dei inn jula ein time for tidleg

Historia om husmannen og kyrkjetenaren Torger Flekken

I djupsnø og uvêr – det var hit til Kvikne kyrkje han måtte, ringjaren Torger Flekken. Foto: Dølen

ODDGEIR BRUASET: Enno ein gong står Torger Torgersen Flekken her i mørke og dreg. Den største klokka oppe i tårnet vender seg, hammaren dundrar mot massiv malm. Enno ein julekvelds ettermiddag står han her og ringjer i Kvikne kyrkje. Enno ein gong skal han varsle at jula er kommen. Arbeidet er tungt. Ein times ringing. Men tanken går til dei borte i Baksidelia, til kona og dei seks borna på den vesle husmannsplassen som fekk namnet Flekken. Det blir seint før han når heim til dei som sit og ventar, også denne julekvelden.

Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Folketru, Menn, Musikk

Dette treng du til jul!

Så kan du alle julesongane rundt treet

I 1988 presenterte Kvikneveren Ola Hage ei riktig smart oppfinning i Skåbu. Sjølvsagt var NRK Norge Rundt på plass. Klikk her. I innslag nr 9 møter du karen med hodelykt og klesklype mot rakfisklukta.

 

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Folketru, Kunst og handverk, Menn

Stuttreiste juletrær

NRK Norge Rundt på besøk i Rusta i Søre Lia for 11 år sidan

I bortimot ti år kunne du hogge deg juletre sjølv i Sør-Fron med sledefart og god gammaldags julestemning, eit lite pust i julestria – og eit mykje betre minne enn å kjøpe eit importert tre på torget, seier ein far. Klikk her, så kjem du til Norge Rundt 17. desember 2010. Klikk så på «Vis meir». Juletrehogsten er innslag nr 9. Her er det berre å kose seg med førjulsstemning.

Kommenter innlegget

Filed under Folketru, Jordbruk

Kvifor heiter det jul?

julsangkor

Dei tok over det heidenske namnet. Sør-Fron sangkor i Sør-Fron kyrkje jula 2013. Foto. Carl Henrik Grøndahl

Ordet jul er heidensk. I storparten av Europa har feiringa fått eit kristent namn: På engelsk Christmas  «kristmesse», tysk Weihnachten  «vienatt», fransk noël i tydinga fødsel. Men hos oss har høgtida sitt gamle germanske namn jul. Håkon den gode påbaud på 900-talet at landet skulle feire jul den 25. desember, samstundes med den kristne høgtida i heile Europa, og ville få slutt på det heidenske offerritualet, som del av striden med å kristne Norge. Derfor tok den kristne høgtida det gamle namnet jul i heile Skandinavia, Island, Grønland, Færøyene og Skottland. På engelsk finst Yuletide som noko riktig gammaldags. Jul kjem frå norrønt jól eller jólablót, frå den opprinnelege, heidenske offerfeiringa av midtvinterdagen i Norden, som var 12. januar. Kva ordet tyder, er omdiskutert. Jul eller Jol kan ha noko med norrøne  «Jòlnir» eller «Ýlir»,  å gjere, andre namn på Odin. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Folketru

208 sider med puslespel

Fronsbygdin 2021 blir lansert med ein innhaldsrik kveld!

Både Øyvind Sund
og Ola Breivega kjem

«Nå som før er det nødvendig å kjenne si eiga historie om ein ikkje skal gå seg bort. Og for å sjå dei lange, store linene i histoira, er det nødvendig å kjenne alle de små puslespel-brikkene som lokalhistoria utgjer. Vi i redaksjonen er glade og stolte over å presentere nok ei årbok. Med heile 208 sider denne gongen.» Skriv redaksjonen i Fronsbygdin i forordet i årboka for 2021. Den blir lansert 28. oktober.

Det blir ein særs innhaldsrik kveld. Ola Breivega er født og oppvaksen på Fron, men bur i dag i Tønsberg. Han er filolog og målmann og var leiar i Noregs Mållag i perioden 1975–1977. I 2017 debuterte han som skjønnlitterær forfattar med romanen Lutheri! Magister Kristofers memoarar. Like lite som gudbrandsdølane likte at Heilag Olav kom med kristentrua, like mykje motstand gjorde dei mot reformasjonen 500 år seinare. Med også det trusskiftet vart gjennomførd med tvang og vald. I Fronsbygdin 2021 har Ola Breivega ein artikkel om denne motreformasjonen. Han kjem på møtet og les frå artikkelen sin.

Øyvind Sund frå Nord-Fron er gitarist, visediktar og visesongar, teiknar og forfattar og har fått Spellmannsprisen og Prøysenprisen for visekunsten sin. Han kjem og syng boka inn.

Leiar i historielaget, Ole Christian Risdal, har minneord over Vegar Skar med bevis på æresmedlemskap.

Og så kjem sjølvsagt Gard Espeland og dansar seg gjennom artiklane. Rasmus Stauri er programleiar.

Kaffi og biteti. Møtestad: Storsalen på Dale-Gudbrands gard på Hundorp kl 19.00.

Oppe til høgre på denne sida ser du kor manga dagar som er att til lanseringa.

Kommenter innlegget

Filed under Folketru, Informasjon, Kunst og handverk, Litteratur

Slå som ein kar og ikkje bit som ein hund!

Fron var eit midtstøe for trolldom

Tre trollkjerringer brent i Fron

Tre trollkjerringer brent i Fron

IVAR KLEIVEN: Framover til 1630 er det fleire trolldomssaker på Fron, og som på den tida vart straffa med brenning. Etter det professor Molkte Moe har funne ut, skulle Fron i dette leite vera eit midtstøe for trolldom og runekonster. I 1619-20 vart det brent 3 trollkjerringer i Fron, og om dette står det skrive såleis:

en huskvinde (inderst) Karen (Kari) Berge, hennes bo av årsag, at hun for trolddom blev rettet med ild og brand, beløper seg boet 4 daler 1 ort. Udi lige måde Barbro Amundsdatter for trolddomssag hedenrettet med ild og sverd, boet 3 1/2 daler 1 orrt. Udi lige måde Ingri Olufsdatter for trolddom rettet med ild og sverd.

Les meir

Éin kommentar

Filed under Folketru

Henta av Gammel-Erik?

Eller var det mord?

Teikning: Theodor Kittelsen

Folk vart borte. Kva hende? Vart dei henta av Gammel-Erik?  Eller kanskje bergtatt? Det var forklaringar som kunne frita ein mordar. To segner frå Ruste, fortalde av Johannes Lunde, to versjonar av samme hendinga, er interessante, fordi den første kan vera kjerringa si. Ho tyr til det overnaturlege: Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Folketru, Jordbruk