Category Archives: Biografiar

Lærer, klokker, jeger og Vehl-Per

Paal Kleiven intervjuet på 70-årsdagen

Paal Kleiven

GUDBRANDSDØLEN, 30. MARS 1973: – I min stilling som klokker gjennom mange år lærte jeg å kjenne folk både i sorg og glede, og dette har vært verdifullt for meg, sier skolestyrer Paal Kleiven på Vinstra som fyller 70 år i dag. – Når folk var døde, møtte jeg opp i hjemmet og «sang ut liket» som det het, og jeg traff bygdefolket således i mange tunge stunder. Men jeg møtte dem også ved giftermål og dåp, da alt var glede, og på den måten lærte jeg dem å kjenne fra mange sider. Jeg kunne aldri tenke meg å være lærer ved en byskole. Så har jeg også vært en heimføding all min tid og holdt meg til kommunen.

Les meir

2 kommentarar

Filed under Biografiar, Jakt og fiske, Kunst og handverk, Menn

Jul med krigsfanger

Hardt skadde russiske offiserer kom til Harpefoss i 1917

Russiske krigsfanger på Grytting 1917. De to kvinnene er sykesøster Gjertrud Sørensen og Anna I. Grytting.

EIRIK BRAZIER: På Grytting ble julen 1917 spesiell, da norsk og russisk juletradisjon møtte hverandre. Onkelen til Ivar Grytting, Olav Grytting, sto for juletreet, men det var de russiske offiserene som sørget for dekoreringen. De flettet kurver, laget fuglefigurer, stjerner og himmelstiger av papir i alle regnbuens farger. Det var fantastisk hvor flinke de var med hendene. De russiske krigsfangene fant seg til rette på Grytting og Heggerud, men om de ble godt mottatt av frøningene, ble de sett på med skeptiske øyne av norske militære myndigheter.

Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Kommunikasjon, Krig, Menn

Eldste syklubben på langan lei

Starta tidleg på 1950-talet i Kvam

Frå venstre: Agnes Stormorken, Helga Stormorken, Eva Beitrusten (mor mi), Oddrun Rudland og (med kaffikjelen) Gunvor Kjos. Litt seinare vart også Solveig Rødningen og Helen Østli (kanskje fleire?) innlemma som fullverdige medlemmer i klubben.

GEIR BEITRUSTEN: Kanskje tek eg feil, men dette kan vera den eldste syklubben på langan lei. Såvidt eg veit hadde den ikkje noko anna namn enn «klubben», og stiftelsesdatoen er usikker; eg tippar at symøta starta tidleg på 1950-talet. Utover på 1980- og 90-talet vart det stadig mindre sying og hekling på møta, men til gjengjeld meir «slarving» og stadig finare bevertning og kanskje ei likør eller dram attved kaffien. Tidleg på 2000-talet tok alderen til å krevja sitt, og møta vart haldne på formiddagstid – og medlemmene måtte ofte køyrast og hentast når det var møte. Ja, det hendte at også eg var skysskar. Dei siste møta vart haldne rundt 2010, såvidt eg kan forstå. «Klubben» levde altså i over 50, kanskje 55 år. Dette bildet er truleg tatt tidleg på 1960-talet; i velmaktsdagane. Eg minnest framleis humøret og latteren som prega desse «tylege» samlingane, kanskje einkvardagskveld i månaden. Nå lever berre Helga og Oddrud. Trist å tenkje på at dei andre blide og gode damene, deriblant mor, er døde.

Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Kunst og handverk, Kvinner

Annie Balchen – ei fjelldronning

Annie Balchen i 1976

Annie Balchen i 1976

CARL HENRIK GRØNDAHL: Vinternatt utpå nyåret 1980. To unggutar står ute på Prestegardstunet. Da ser dei det. Sterkt, flakkande lysskjær over Tofte. Brann, tenkjer dei vel og kjem seg opp Nordre Lia. Det er Hyggen som brenn, det vesle huset til Annie Balchen. Ho blir funne i snøen, har kome seg ut med brannsår i svidd nattkjole. Hunden Vicki og katta tok seg inn att i elden og vart borte. På sjukehuset i Lillehammer søkk ho ned i ei verd som berre er hennar og kjenner ikkje att dei som kjem for å sjå til henne. Året etter døyr ho, 77 år gamal. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Kvinner, Verksemder

Kom mykje godt frå Brit og Jon i Lia

Og Brit fekk bort rusk i auga med blyantstreker

ODD JAN SKRIUBAKKEN: I 1902 kjøpte Jon Hansen Almehagen husmannsbruket Lia for 3000 kroner. Som fleire andre hadde han vore ein tur i Amerika, men kome attende. Lia har i nyare tid gjerne vore kalla Midtlia. I kyrkjebøkene er berre Rolstadlia brukt, medan folketeljinga i 1865 skriv Lia. Eit anna namn som òg har vore brukt, er «Pållia». Lia er sikkert eit av dei eldste husmannsbruka, kan hende den eine plassen Nordgard hadde i 1723. Jon Hansen Almehagen var gift med Brit Reire. Jon kunne vera fåmælt, men au snar å få sint. Ein gong han gjekk og pløygde med ein gamal treplog, kom far min forbi. Han var midt i «verste» oppveksten. «Gratulerer med ny plog», sa han. «Å, heill kjefta på´re gut, å gå oppete att», ropte Jon til far. «For e´ legem», sukka han. Alfred Grindhauga, som var med og pløygde, gapskratta.

Les meir

Éin kommentar

Filed under Biografiar, Jordbruk, Kvinner, Menn

Tung bør, ras og krig

Maria og Petter budde og sleit 47 år i Søre Skar

Maria og Petter Skar i Søre Skar

«Komfyren bar eg på ryggen, riktignok utan ringar og skuffer, men likevel vart det eit løft på vel 100 kilo. Komfyr måtte vi jo ha, og da var det ingen annan utveg enn å bera han. Eg var ung og sterk den gongen, men jammen var eg glad da uhyret stod på plass oppe i Skar!» Det sa Petter Pedersen Graasletten (1886-1970) i eit intervju med vekebladet Vi Menn på sine eldre dagar. Maria Amundsdatter Kjorstadmoen (1886-1967) og Petter hadde alt vore gift i tre år, hadde fått to ungar og ønske seg sterkt ein eigen heim. Nede i dalen var det lite å finne både av ledig jord og arbeid. Dei tok til som husmenn under Solbrå i 1910 og fekk drive båe dei to sørlegaste bruka i Skar. Dei første åra hadde dei ikkje hest, og alt måtte berast på ryggen opp den bratte lia. Ei lita stugu hadde dei, men jordvegen var sørgjeleg steinet og i dårleg hevd. Seinare kjøpte dei au Steindalssetra, det som nå er den søre delen av jordet. Når ein i dag ser kva som finst av hus og dyrka mark i Søre Skar, må ein berre bli imponert av kva Petter og Maria klarte å byggje opp gjennom dei 47 åra dei hadde heimen sin der.

Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Jordbruk, Kvinner, Menn

Toneskatt frå ein ordhittaug kar

Roger Slåstuen fortel om spelmannen Torger Iverstugun

På lanseringa av Fronsbygdin 2020 spelte og fortalde Roger Slåstuen om ein kunstnar som var forut for si tid. Vil du sjå og lese meir om Torgeir Iverstugun? Her er eit godt program TV Øst laga om han. Her er historia om Iverstugun, fortald av Ole Christian Risdal.

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Kunst og handverk, Menn, Musikk

Det blenkte til i augo

Når utvandra frøningar lengta heim

Kanskje var det slik ho såg ut, Fron kyrkje i Nord-Dakota. Før ho var nedlagd. Dette er Norway Lutheran Church i McHenry County i Nord-Dakota. Foto: Ghosts of North-Dakota

ODDMAR MYRUM I BYGDEBLADET FRONSBYGDIN 3/1972: Helsing frå frøningar vi råka på under ein tur til Nord-Dakota i sommar. Vi budde hos slektningar i nærleiken av ein liten by som heiter Maddock. Sonen til Johan Larshaugen frå Ruste hadde farmen vi var på. Han var gift med Oline Myrum, og dei hadde seks barn som alle er spreidde over store delar av USA. Vi råka berre tre av dei, Ivar Haugen, Selvin Haugen og Myrtle Haugen, gift med Ingman Haugen, son til Petter Klyphaugen. Alle bad oss helse til gamlelandet, da serleg til Fron, som dei kjende utruleg godt, enda dei aldri har vore her, med unntak av Selvin Haugen, som var eit par dagar på tur her i 1954.

Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Jordbruk, Kommunikasjon, Kvinner, Menn

Litt av ein kar!

Torstein Rudihagen fortel om bessfar Sveinsson

Han budde einsam i over 30 år i ei lita bakhonkledd hytte på ei slette øvst i Nordre Lia. Her var ikkje straum eller innlagt vatn. Maten laga han på ein vedafyrt svartomn, og veden var kvist han drog i hop fra hogstfelta rundt omkring. Kleda sine vaska han når det regna. Da la han dei på bakken og lét naturen gjera jobben. Om sommeren sov han ute. Eit takoverbygg heldt regnet unna. Det er Torstein Rudihagen som fortel om Iver Hovdlistuen, Bessfar Sveinsson, i årets utgåve av Fronsbygdin. Litt av ein kar! Som fanga reinsdyr og skreiv dikt. Og Torstein Rudihagen fortel varmt og nært om ein mann som lyfta av ei dør i uthuset og hengde henne opp med ståltråd over vedomnen og sov der når han fraus. Ennå ikkje skaffa deg Fronsbygdin 2020?

2 kommentarar

Filed under Biografiar, Menn

Skapande evner i skileiken

Trond Halle fortel om den gongen ungane ordna opp sjølv

Trond Halle ein gong rundt 1960

«På 1950-talet var det guteklubbar i nesten kvar ein liten repp på Harpefoss. Desse arrangerte skirenn. I reppen der eg voks opp ved Harpefoss skule, var det også mykje skileik da eg var gutunge på 60-talet. Vi laga ein liten hoppbakke og ei langrensløype på Nordgardsjordet (Nordgard Skurdal.) Det å gå opp langrennsløypa, lage i stand hoppbakken, og gjere dei andre førebuingane til rennet var minst like artig som å delta. Eg trur det var sunt for oss å drive på eige hand. Kanskje utvikla vi våre skapande evner betre på denne måten? Eg meiner kanskje det er vel mye tilretteleiing i dag. Ungane blir kanskje fråteke gleda ved å skape noko sjølve.» Skriv Trond Halle i Fronsbygdin 2020, ein artikkel redaksjonen fekk før han døde 7. 10. i år. Eit artig glimt inn i ei tid da det var hoppbakkar på kvart eit jorde. Skaff deg boka. 🙂

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Idrett, Menn