Category Archives: Biografiar

Små hendelser ble store i Skåbu

Jødene Goldwasser og Elias kom med stoffer og makkoundertøy

hestogvognivukuca1917ks

Var vel ikke ei slik kjerre de brukte, Goldwasser og Elias, men bildet er i alle fall fra rundt 1920. Foto: verdalsbilder.no

JAKOB BRENDEN TIL ARVID MØLLER: Små hendelser ble ofte begivenheter i ei avsidesliggende fjellbygd som Skåbu. Hver vinter på 1920-tallet fikk vi besøk av to jøder. De bodde i Oslo, reiste innover landet med hest og kjerre om sommeren og slede om vinteren for å selge stoffer og makkorundertøy. Den ene het Goldwasser og var stor og kraftig, den andre kalte vi bare Elias. Han var liten av vekst. Begge var i 50-årsalderen. Vanligvis parkerte de hesten et sted der gardene lå tett, så bar de varene til gards på ryggen. Og folk kjøpte. Stoffene deres var populære, rundt om på gardene fikk de gjort seg dresser og kjoler og mindre plagg. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, handel, Menn

– Bedre i Fron enn alle andre steder

Klar melding fra en utvandret frøning fra «den vesle farmen» Hammer

OlafhammerINTERVJU (1970) FRA UKJENT AVIS: -Jeg skal si deg en ting. Jeg vil ikke rekommandere noen ung mann eller kvinne to go fra Gudbrandsdalen til noe land i verden. De har det bedre her enn alle andre steder jeg har sett. Alle hus er fine, og her er plenty med mat. Jeg tror dere må ha nr 1 government . Mannen bak denne kraftige tilslutning til Gudbrandsdalen er amerikansk statsborger Olaf Hammer. Hjemsted: «Den vesle farmen» Hammer i Sør-Fron. 83-åringen er på sitt tredje Norges-besøk siden han brøt opp for å finne lykken i Amerika. Det var i 1905, og Olaf var 18 år. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Menn, Verksemder

Folk går for meget med blott bryst i Fron

Og får svake føtter av å gå for mye i fjellet

Skjermbilde 2020-03-26 kl. 15.29.42

Blir sjuk av sånt. Bide frå minmote.no

RAGNAR ØVRELID: Gudbrandsdølene lever så sunt og så lenge at dei må flytte til ein annan landsdel når dei var trøytte av livet. Skreiv Erik Pontoppidan i Norges naturlige historie fra 1753. Statistikk over sjukdomskriser viser at Gudbrandsdalen var beskytta mot epidemiar, og meir til lenger nordover vi kjem. Men utover 1700-åra med handel og aukande samkvem blir Noreg mikrobisk sett samla til eitt rike. Sokneprest Schiøth skriv i 1743:

Den alminneligste sykdom i Fron er brystsyke, folk går for meget med blott bryst, særdeles om våren.

Dessutan

svagheter i føttene av den megen gang opp og ned av bjergene.

Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar

Fela var alltid nystemd

Nokre ord og tonar om og av og med Hjalmar Fjellhammer

hjalmar-dreg-opp-med-tobakkspakka

Hjalmar Fjellhammer, ein morosam og snill kar og utømeleg som slåttekjelde. Foto: Rasmus Stauri

Det er over ti år sidan spelmannen Hjalmar Fjellhammer gjekk bort. Og det har dukka opp eit radiointervju Rasmus Stauri gjorde med han i 1971, vel verd å høyre. Hjalmar var yngre bror av den meir kjende spelmannen Redvald Fjellhammer. I eit minneord skreiv Stauri at

det var noko særskilt med desse Fjelhammer-karane som heldt hus ved bergepallane øvst i Øverbygda, der dei budde i nær kontakt med seg sjølve, naboane og naturen, og med ei ørns utsikt over den breie Sør-Fron bygda. Fela var den beste venen, og fram til det siste tok Hjalmar i fela kvar dag. Kom ein på besøk, var fela alltid nystemt og vart fort spelt på.

Les meir

2 kommentarar

Filed under Biografiar, Menn, Musikk

Tater-Lars var ei merr i makt

Men i henda hass Amund Liltjem vart han for lett

fant

Theodor Kittelsen: Fantefølge. Nasjonalmuseet.

IVAR KLEIVEN: Amund Liltjem frå Kvam var ein overlag godkar, velvaksen, før og hardsett som ikkje gav seg for noko. Det fall ei tingreise på han eingong, så han laut reise til Rolstad på Fron, der tingsete var den tida. På eit kvilestelle han var inne på frammed vegen for å kvile hestane, var Tater-Lars komen i huset med det store følgjet sitt og var på veg nordover dalen. Da Lars fekk høyre at Amund var på tingferd til Rolstad, tok han til å tenkje sitt. Kjenner eg deg rett, Amund Liltjem, kjem du ikkje frå Fron att i dag, og det blir mannslaust på Liltjem til natta. I natt skal det bli kost og husvere på Liltjem.

Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Menn

Presten som ville skyte fruktsommelige koner

Ivar Kleiven fortel om gal´npresten i Kviknekyrkja

«I dag skal de få, Kvikneværingene!»

IVAR KLEIVEN: Peder Markvard Otzen, 1813-1815, kom til Fron frå Hallingdal og vart her i bygda kalla for «Galn´presten». Nettopp hugugalin eller nokon galning elles var han nok ikkje, men han var friare i omgangslaget sitt og la ikkje for dagen prestvørdnaden som folket var vante med. Og så tykte han det var moro å skape seg vørslaus. Han var utgjord på veiding og strenda omkring med børsa i Lomoen seint og tidleg. Ein gong råka han ei kjerring der i skogen, straks han var komen i byda. Ho kjende ikkje presten og spurde kva han var for kar. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Folketru, Jakt og fiske, Menn

For å koma på sjukehuset måtte enden vera nær

Helge Stormorken fortel om oppvekst i Kvam på 1930-talet

sykekorg

Når sjukekorga venta, var det som regel teikn på siste reis

HELGE STORMORKEN: Det var tæring som herja. Og for tuberkulosen var det enda ikkje råd å få. Det var vanleg å spytte både inne og ute, og verst var klysene frå karar som togg skrå. At det stod Spytt ikkje på gulvet på tog, i butikkar, hotell og offentlege kontor slo sakte inn. Ein skøyer gjorde ein god vri på ein: Spytt i nevan, itte på golvet. Hygiene på alle plan var det heller lite av og ikkje mogleg. Innlagt vatn, pyjamas og tannbørste var ukjent. Og om vinteren var skinnfellen varmekjelda, når han ikkje var ute på snøen i frost for å knekkje udyra. Likhalmen vart brend. Det var madrassen på den tida, bygghalm heime og ofte storr på setrene.  Bålet var au melding til bygda om at eit liv var slutt. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar