Monthly Archives: august 2014

Kongen tala utur huggu’e

Kongefamilien og Amundsens Hotell.

HANS PETTER KLEIVEN: Før påske i 1946 vart det kjent at kongefamilien ville feire påska i hytta si i Sikkilsdalen. Det vart ôg kjent at kongefamilien ville koma med nattoget til Vinstra og palmelaurdagen gå frå stasjonen til Amundsens Hotell, der dei skulle eta frukost, før dei drog i bilar opp mot Skåbu og vidare i beltevogner til Sikkilsdalen. Alle ville sjå og helsa på den kjære kongefamilien, så det var fullt av folk langs ruta frå stasjonen og til Amundsens Hotell. Her sto Vinstra Musikklag oppstilt, og ein fekk både Kongesangen og Nasjonalsangen. Ordførar Albert Kvammen heldt velkomsttale, og kong Håkon takka. Les meir

2 kommentarar

Filed under Biografiar, Kommunikasjon, Verksemder

Namn i Fron: Vinstra

Vinstra by. Foto. Carl Henrik Grøndahl

Vinstra by. Foto. Carl Henrik Grøndahl

BRIT NILSEN: Elve- og vatnnamnet Vinstra har ôg gitt namn til stasjonsbyen Vinstra. Det fleste forskarar har tolka namnet som «den venstre», fordi elva ligg på venstre sida av hovuddalføret når ein fer oppover dalen. I en artikkel frå 1978 skreiv forskaren Kåre Hoel om namnet Vinstra, og han har ei heilt anna forklaring: Han meiner namnet er ei sjølvstendig elvenamnlaging av gamalnorsk vinda, som betyr «dreie, svinge, vinde». Namnet skulle da bety «den som vindar og snor seg, den som går i krok og slyng.» Han meiner også at namnet opphavleg var brukt på Vinstervatnet, som er svært krumt.

Kommenter innlegget

Filed under Språk

Namn i Fron: Kvikne

BRIT NILSEN: Namnet på bygda Kvikne i Vinstradalen er eit gammalt namn, og det finst skriftleg belagt i 1432, a Kviknom. Namnet er elles berre kjent som bygde- og gardsnamn frå Sør-Trøndelag. Kvikne i Nord-Fron har nok opphavleg vore eit gardsnamn, og det kjem truleg av gamalnorsk kviknar, som heng i hop med det gamalnorske adjektivet kvikr, med tydinga «levande». Namnet kan sikte til grunnforholda på staden, til kvikkleire og fare for til dømes jordras. Slik bygda ligg til i bratta, høver dette godt.

Kommenter innlegget

Filed under Språk

Kan noen hjelpe?

Her dreier det seg om en kaptein?

RUTH GAUSTAD: Henvender meg til Fron historielag med et spørsmål som har tilknytning til Fron. Løytnant Johan Høyer, f. 1827 var i Det Fronske kompanie. Han får 03.12.1860 en sønn med Berte Hansdatter Stenbakken fra Svatsum. Gutten får navnet Peter, og i folketelling 1865 er han fosterbarn på mor Bertes hjemsted. Johan hadde også brødre. Så langt har jeg funnet Gotfred f. 1830 og Hans Anton f.1833. I folketelling 1875 har jeg funnet at de to sønner reiste fra Fron sammen med sin far, kaptein Høyer.

Jeg undres om det er noe som vet noe om disse karene. Hva var fornavnet til kapteinen, hvor og når var han født, og hans kone, hva hette hun? Og når reiste han fra Fron og til hvilket sted? Finnes det opplysninger som noen kan dele med meg? Er takknemlig for alle tips.
Redaksjonen: Prøv denne lenken.

Opplysninger fra Per Fredriksen og Ola Morken under bretten. Les meir

8 kommentarar

Filed under Biografiar, Uncategorized

Namn i Fron: Kvam

Bilde: Statens vegvesen

BRIT NILSEN: Kvam er truleg opphavleg eit bygdenamn på bygda mellom Brekka i sør og Kollo i nord. Tydinga av gamalnorsk hvammr er noko usikker. Naturgrunnordet kvam er kjent frå mange dialektar, og kan somme stader bety «ein avkrok, dal eller vik, som er omgitt av høge bakkar, slik at ein ikkje kan sjå den på avstand.» Men ein må sjå på dei geografiske tilhøva ved kvamsnamna, og ei tyding som «stad der eit hovuddalføre knip seg i hop», passar nok best på Kvam i Nord-Fron.

Kvam er brukt i mange stadnamn i Norge. Dei er mest vanlege på Vestlandet, og namna finst både på Island og i dei norrøne bygdene i Skotland. Ein reknar derfor med at desse namna vart mykje brukt i vikingtida, men noko sikkert om dateringa på alle desse namna kan ein ikkje seie, fordi ordet har vore brukt som naturgrunnord heilt opp til i dag. At Kvamsbygda har hatt dette namnet frå svært gammal tid, må ein tru.

Kommenter innlegget

Filed under Språk

Du har 19 dagar på deg

Til å vera med på Fron historielags konkurranse om den beste lokalhistoriske videoen frå Fron. Videoen skal vera på omlag 10 minutt, kan byggje på intervju, demonstrasjon av praktisk arbeid, gamle foto og filmar. Juryen legg vekt på innhald, originalitet og teknisk kvalitet. Videoen må ikkje innehalde musikk med opphavsrett. Konkurransen er open for alle med tilknytning til Fron.

Vinnaren får kr 5000. 2. plass kr 3000. 3. plass kr 2000.  Vinnarane blir kåra på lanseringa av årboka Fronsbygdin 2014 i månadsskiftet okt/nov. Dei beste videoane bli presenterte på heimesida til historielaget.

Kommenter innlegget

Filed under Informasjon

Namn i Fron: Fron

BRIT NILSEN: Fron er i dag brukt på nabokommunane Sør-Fron og Nord-Fron. Fram til 1850 var Fron eitt herad og prestegjeld. Fron er eit svært gamalt namn, og det finst ikkje nokon annan stad i landet. Den eldste skriftlege kjelda for namnet er eit brev frå 1353, der det er skrive a Frone. Fron er nok opphaveleg eit bygdenamn knytt til Øverbygda og Nerbygda i Sør-Fron.

Namneforskarane har heilt ulike tolkningar av dette eldgamle namnet. Rygh meiner det kjem av det gamalnorske ordet frón, som betyr «land eller «jord» og berre er kjent frå diktarspråket eller poesien. Seip meiner namnet er ei avleiing av elvenamnet Frya. Han meiner namnet fortel at staden låg ved Frya. Fron er altså eit svært gamalt og sjeldan namn, men heilt sikre på hva det ein gong tydde, kan vi ikkje vera.

Kommenter innlegget

Filed under Språk

Gausdalskjempane gjekk ut av leiken med skam

 Foto: Splash/AOP

Ein av gausdølane etter skjølnadsdrammen? Foto: Splash/AOP

IVAR KLEIVEN: Amund Liltjem frå Kvam var ein overlag godkar, velvaksen, før og hardsett. Han fekk gifta si frå Jefse i Gausdal, og der på garden stod gjestbodet deira ôg. I desse tidene var det ofte det kunne gå noko vilt til i gjestboda, for det var støtt god råd på brennevin, og jamnt var det med gode karar, som hadde hug til å prøve einannan. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Menn

Kan du fronsmålet? Svar:

Furulus er a: Barkebille. b. Fuglekongen. c: Ekornunge.
Spikjitet er a: Liten, mager unge. b: Kjøttmeis. c: Fleskebille.
Gulskurv er a. Gulsporv. b: Modent korn. c: Løvetann.
Mølluksè er a: Larve. b: Møkkete okse. c: Tordivel
Gåløye er a: Døgnflue. b: Blåfiol. c: Ørekyte
Træl er a: Gullbust (karpefisk). b: Nattsvermar. c: Bekkasin
Kjøe er a: Gyteferdig aure. b: Liten aure, bekkaure. c: Liten guttunge
Sleipe er a: Snigle. b: Innvoldsmark. c: Flått
Vasslapp er a: Frosk. b: Fossekall. c: Bekkeblom
Lappause er a: Mygglarve. b: Rumpetroll. c: Fiskeyngel

Kommenter innlegget

Filed under Språk

Sveltihelbruket som er for lite brukt

Eit stabbur frå Klukkargarden i Sør-Fron vart sett opp ved inngangen litt nord for dei andre husa. Entusiastane som bygde opp bygdatunet, prøvde å få til eit husmannsbruk, slik det var i Fronsbygdene. Nå står det her. Men problemet er – kva skal det brukast til? Foto: Carl Henrik Grøndahl

JOHANNES BRANDVOL: Milsteinstugu i Sødorp, som nå er bygdatun i Fron, må ha vore eit ekte sveltihelbruk, ei lita lykkje med skrinn og turr jord. Milsteinstugu må ha vore eitt av dei aller skrinnaste husmannsbruka «med jord.» Bruket nordafor, som hadde liknande ressursar, fekk namnet Pina, noko som fortel sitt. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Jordbruk, Kunst og handverk