Monthly Archives: juni 2014

16 korntønner fra Steig

På slutten av 1700-tallet var det nødsår i Fron, og gaven fra Anne Iversdatter Steig ble til kormagasinet, som berget mange.

ASBJØRN RINGEN: Behovet for fattighjelp var skrikende, evnen til å betale var liten. I 1774 døde Anne Iversdatter Steig, og hun testamenterte 49 riksdaler til de fattige. Hun var kone på storgarden Steig, og visste at mange i bygda levde under helt andre vilkår enn hun og hennes familie. Kanskje skrev hun sitt testamente året før hun døde, da var det nødsår. I 1773 ble det født 92 barn i Fron, det samme året døde 179 av hunger. 49 riksdaler var et stort beløp. Det var mer enn hele fattigskatten som ble innkrevd det året hun døde. Fattigskatten var utlignet på folk utenfor bondestanden, bøndene ytte sitt gjennom plikten til å ta folk i legd. Embetsfolk, gjestgivere, håndverkere, lærere og husmenn betalte fattigskatten. Det var ikke uvanlig at det ble gitt gaver til fattigkassa, men sjelden så store som den fra Anne Steig. Les meir

2 kommentarar

Filed under Biografiar, Jordbruk, Verksemder

Fråversgrunnar: mangel på mat eller klede

Rusteskule

Pensjonert rektor Anders Nustad i skulemuseet på tidlegare Ruste skule.

ANDERS NUSTAD: I Ruste Skoledistrikt var det tre roder, søndre, midtre og nordre. ”Skole skulle holdes 21 Uger aarlig”. Omgangsskulen flytta frå gard til gard med ei veke på kvar stad. Dei største gardane  hadde skuleplikt  ei veke kvart år, dei middelstore ei veke annankvart år, og dei minste ei veke tredjekvart år. Det går fram av protokollen kor mange dagar ungane møtte på kvar gard. Desse gardane hadde skule minst ei veke kvart år: Lo, Kongsligardane, Brynsgardane, Bø, Hov, Storlunde, Sandbu, Rusthage og Rudlandsgardane. Det var skule på mellom 20 og 30 ulike gardar. Protokollen er ført slik at i første kolonne står namnet på gardbrukaren, i neste kolonne husmennene og i tredje namn og alder på borna. Vi får eit glimt inn i det klassedelte bondesamfunnet. Det var husmannsungane som hadde det dårlegaste frammøtet på skulen. Grunnane ser vi er mangel på mat eller klede, eller det står berre kommentaren ”Fattig”, som fråversgrunn. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar

Det vart ein annan dans borti Lia

30 år seinare: Valgfag «Swing» Vinstra ungdomsskule, 1985. Uka etter at Bobbysocks vant Grand Prix.

TORDIS IRENE FOSSE: I 1953 kom ho Målfrid Vik frå Østfold. Ho var den friskaste innflyttarpusten ein kunne tenkje seg, ein virvelvind. Ho var ung og rund og sette i gang med alt: Ho var med i songkor og amatørteater, studiering i husmorlaget og fekk i sving ein speidarpatrulje borti Lia. Speidartida er ærleg verd ein song, men Målfrid gjorde enda meir. Målfrid varsla at ho ville få i gang leikarring for alle interesserte i sjette og sjuande klasse. Gjett om vi i fjerde og femte vart lange i maska! Og gjett om ikkje Målfrid da sette i gang to leikarringar – ittno knussel!

Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Kvinner, Musikk

Dokkalykkja

Vinstra Våren 1950

Vinstra og Sorperoa våren 1950

TOR LARSEN:  For oss gutar som voks opp i Sorperoa på 60- og 70-talet var lykkjefotballen ein del av oppveksten. Der vart grunnlaget for livslange vennskap lagt, og ein og annan brukbar fotballsparkar vart det av sume også. I Sorperoa var «drømmenes teater» Dokkalykkja. Ei grøn slette innved Stormyren under foten av Grindberga. Når vinden frå berga tok tak i grantrea rundt stadion vår, var  det som om vi hørte susen frå  «The Kop « på Anfield Road. Og i fantasien vår fekk laga på banen namn som Liverpool, Manchester United og Leeds. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Idrett

Kvam smie og mekaniske verksted

Tungen

Ottar Tungen bygde verksted rett etter krigen. Disse karene er fotografert ved det gamle verkstedet i 1955. Fra venstre bak Helge Brustuen, Einar Melbø, Oskar Kvernstuen og Ottar Tungen. Foran Konrad Bjørge, Johannes Tungen og Ola Moen.

ASBJØRN RINGEN: Ottar Tungen, selvlært mekaniker og rørlegger med røtter på baksida i Kvikne, kom til Kvam i 1936. Han var 28 år gammel og hadde jobbet noen år i verkstedet til Thorsheim på Vinstra. Han begynte hos Smestad & Sætre som mekaniker, med ansvar for å holde biler og utstyr til klebertransport og talkumproduksjon i orden. Alt i 1939 begynte han å jobbe litt for andre. Idéen om å begynne for seg selv ble i første omgang drept av krigen. Men fredsvåren satte han i gang for fullt og reiste verkstedbygningen ved vegen til Kvamsfjellet, 300 meter opp for Slettakrysset. Det ble Kvam smie og mekaniske verksted. Les meir

Éin kommentar

Filed under Biografiar, Menn, Verksemder

Industrieventyret i Lia

Heraansatte

Mange mista jobben da Hera gikk konkurs i 1976

(reblogga frå 22.8.2013) ASBJØRN RINGEN: Lia i Sør-Fron var lenge Gudbrandsdalens største industriområde. Bortimot 200 personer hadde sitt arbeid og utkomme der i glanstida. I dag er det bare et tjuetalls industriarbeidsplasser i Lia, selv om de gamle industribyggene er i bruk. Den eneste av de opprinnelige bedriftene som fortsatt eksisterer, er Lia Treindustri. Rogalendingen Odd Espeland flyttet til bygda i 1941. Han startet sitt liv i Lia med å leie det nedlagte ysteriet for å lage pultost av råstoff fra Vinstra ysteri. Ostestoffet fra mysostproduksjonen ble etter hvert kjørt til kaseinfabrikken på Tretten. Espeland var en sann gründer, og da det ble slutt på pultosten, leide han seg lokaler i Lidarende. Der startet han Lia  trebunnfabrikk og produserte treskobunner. Her gikk det for fullt under hele krigen, med åtte mann i arbeid, tidvis i to skift. Treskomarkedet tok slutt ved frigjøringen. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Verksemder

Anders Massing, det var kar med rifla, det

Eg vil ha den elgen!

IVAR KLEIVEN: Anders Massing var sterk og før og hardsett som ulv og bjørn. Mellom 1700 og 1750 var han i si fulle makt. Kor mange bjørnar han skaut, hadde han nok ikkje tal på. Han skaut ein 800-900 reinsdyr. Det var ein gong han skaut ein avråde stor elg oppmed Murulona, og han stod ute ei lorttjønn da elgen fekk daudhogget. Ja, å få den tunge skrotten på land var ikkje barneleik, og han sette seg og skulle grunne ut ei råd. Medan han satt såleis, sette det på å braske og bråke i skogen, og det var hørandest at turrkvisten vart skjyr. Anders smatt attom ei gjømsle og hadde hug til å sjå, kva for eit åverk som var ute og fór. Om litt kom det ein vaksen medels stor bjørn hufsande og ga seg til å stå og stire på elgbranden, som låg uti Murulona, låg der og halvflaut i vatnet. Les meir

2 kommentarar

Filed under Jakt og fiske

Husmannsguten frå Kvikne som skar brennevinsdonken

akevitt_vinmonopolet_lysholm1_300

I 1866 tinga Jørgen Lysholm, eigaren av det store akkevittbrenneriet i Trondheim, eit utstillingsskilt som Laulo skulle arbeide til ei akkevittutstilling i Stockholm. Kunstnaren valde å setja ein døl med topphuve på skrevs over ei brennevinstynne og med ein donk under kvar arm, dette skiltet til Lysholm-akkevitten som mest alle kjenner.

IVAR KLEIVEN: Ein husmannsgut frå Fron kom til å vinne seg eit bra namn som treskjerar og bilethoggar. Han heitte Ola Jakopsson Laulo og er fødd på ein plass Espe under Vistad i Kvikne. Far hans døde da Ola var 8 år, og mora må ha reist til Oslo og slite seg igjennom som tenestejente eller med dagsarbeid. I 1837 kom ho til Leinstranda, nokre mil synnafor Trondheim og vart buande på en plass under ein gard som kallast Laulo. Dette gardsnamnet tok Ole Jakopsson til etternamn. Les meir

3 kommentarar

Filed under Biografiar, Kunst og handverk, Menn

Kreative bureisarar i Skåbu

Søreng i Skåbu (Skåbu Hytter og Camping i dag). Livsverket til Magnhild og Laurits Sandbakken.

Søreng i Skåbu (Skåbu Hytter og Camping i dag). Livsverket til Magnhild og Lauritz Sandbakken. Klikk på bildet for å høyre intervju med Lauritz.

OLE CHRISTIAN RISDAL: Statens støtte til nydyrking og bureising i dei harde 1920 og -30 åra er kanskje eit av dei viktigaste distriktspolitiske vedtaka som nokon gong er gjort. På landsbasis vart det bygt opp over 10 000 bruk i denne perioden. Berre i Skåbu vart det rydda om lag 30 bruk frå 1920-talet til ut i 1950-åra. Bureisinga i Skåbu blir her representert ved ekteparet Magnhild og Lauritz Sandbakken. Les meir

3 kommentarar

Filed under Biografiar, Jordbruk

Ord for dagen

Nå vart det stilt, sa Skrukken, han baud fram kjerringa si på auksjon.

Ingen veit kva ein har før ein skal til å flytta, sa kjerringa, ho stappa det ho hadde i ei hosolegg.

Ein skulle ha tri kjærestar, sa jenta, for om ein sturter og ein furter, har ein enda att ein.

Nå er eg over det verste, sa kjerringa, ho låg midt i bekken.

E» like itte maur, men e» et det leill, sa guten – og så tok’n se ein maur att.

Kommenter innlegget

Filed under Uncategorized