Monthly Archives: mai 2014

Historia om GoL

Har var Sibir, Alaska og mus.

RAGNAR ØVRELID: Slik var starten på Gudbrandsdal landsgymnas, som opna dørene på Vinstra i august 1946: Skoleromma på det gamle sommarhotellet Furuheim, bygt i 1890, var temmeleg primitive, og dei var kalde. Vedomnane greide ikkje å varme opp det gisne huset. To av klasseromma heitte Sibir og Alaska. Men musa likte seg godt mellom dei brune tømmerveggane og sette sitt preg på undervisninga. Les meir

Éin kommentar

Filed under Verksemder

Om Breiveg-slekta

BredeveienbokWENCHE BREDEVEIEN: Interesse for slekt har eg nok arva etter bessmor. Eg har samla slektsopplysninger i mange år, og etter eg vart førtidspensjonist, aksellerte interessa og disponibel tid, og dette arbeidet resulterte i  SLEKTERS GANG, Breiveg-slekta frå Sør-Fron. Og nå er boka ferdig. Slektsboka fortel om slekta mi, og kanskje di?, som i første omgang fekk seg ein husmannsplass å bu og livnære seg på nedpå Breivegen. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Kvinner, Menn

Dei fann kvarandre etter Svartedauen

Pesta kje. Teikning: Theodor Kittelsen

IVAR KLEIVEN: Svartedauen sopte det folketomt både i Kvikne og Skåbu. Berre eit einaste menneske levde att etter sotten, og det var ein ung gut frå Megard i Skåbu. Han tok på vidda og ville leite etter folk som var i live, gjekk over fjellet og kom til Slette i Heidal om julkvelden. Der såg han det lyste gjennom glugga i stuguveggen, han gjekk inn og trefte ei ung jente, som var det einaste menneske i Heidal etter Svartedauen. Frå dei to grodde folket i Heidal opp att. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Folketru

Karl Johan i Fronskyrkja

kyrkjeinteriørl

Konsert i Sør-Fron kyrkje nesten 100 år etter at kong Karl Johan var der. Foto: Carl Henrik Grøndahl

IVAR KLEIVEN: Da Karl Johan var kront i domkyrkja i Nidaros om hausten 1818, reiste han over Dovrefjell og gjennom Gudbrandsdalen på attendeferda. Da han kom til Fron, stana han for å sjå på Fronskyrkja, som den tida var rekna for ei av dei sværaste landskyrkjene. Det møtte mye folk ved kyrkja som gjerne ville sjå den nye kongen vår, «Pontekurven», som dei hørde så mykje om i 1814. Mannen på Grov, han Nils, var den tida ein av dei fremst bøndene på Fron og hadde fått Danebrogsmerkjet, og det skal vera han Nils som la grunnsteinen under kyrkja. Nå møtte han, tok imot kongen og følgde han om i kyrkja. Da kongen hadde sett det han brydde seg om å sjå, sa han ved tolken dei orda, at han tykte denne kyrkja var i sværaste laget i ei bondebygd, og på det svara Nils Grov:

Oss ha bygt ho sjølve, deres majestet.

Éin kommentar

Filed under Biografiar, Menn

Skolehusa i Fron hadde sitt eige preg

Skulehuset i Muriteigen. Bilde frå Telma Fosse/Vegar Skar

RAGNAR ØVRELID: Ved sida av huset: utedoen med den spesielle lukta av renna på staden til gutane, og av fulle eller overfylte stampar, med gamle aviser som tolettpapir og «Kooperatøren» med det glatte, umulege papiret. Der smugrøykte gutane og utveksla meir eller mindre brukbare historier, dit kom jentene fnisande to og to. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Kunst og handverk

1814: Ei luve med breitt sølvband

luve

20 riksdalar for luva. Teikning: Andreas Bloch

IVAR KLEIVEN: Hallvor Båssån frå Kvam var òg med i skansen ved Onstadsundet, og han prata om kor kvasst dei skaut med dei to kanonane ved Langeneset: «Dæ va som ner tu tryskare held vanleg tustslag», sa han. Da svenskane drog seg attende, fekk Hallvor hug til å sjå borti den låven dei norske skaut på, og som svensken heldt seg i ei stund. Det såg fælt ut med blod og daude folk. Han Halvor tok ei luve frå ein av dei fallne svenskane, det låg att hjerne i luva, men ho hadde eit breitt sølvband omkring, og da kapteinen hans fekk sjå luva, kjøpte han ho for 20 riksdalar.

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Menn

Sensasjon i Skåbu

Arkeologene Hildegunn Maria Haanes Ruset (t.v) og Birgitte Bjørkli ved Kulturhistorisk museum i Oslo graver nå intenst i Olstappen i Skåbu på jakt etter gamle spor. Funnene så langt er oppsiktsvekkende. Foto: Einar Almehagen, GD

Arkeologer kan nå slå fast at det var mennesker i Skåbu for 10.000 år siden. Funnene er sensasjonelle i Norge, skriver GD i dag. – Kan dette være spor etter den første befolkningen i landet? spør avisa. – Nei, det finnes eldre dateringer fra langs kysten, rundt 9.000 år f.Kr. Men funnet her i Skåbu er absolutt blant de eldste, og altså den eldste knyttet til elgfangst som vi vet om. Det er ganske fantastisk at det har vært aktivitet i dette område i 10.000 år, sier arkeologen Hildegunn Maria Haanes Ruset. Her er Facebook-sida for utgravingene. Her er mer om hva og hvorfor.

Kommenter innlegget

Filed under Informasjon, Jakt og fiske

1814: Tok hovudet av ein svensk løytnant

lierslag1808

Kvar er Eilev Olsson Moen frå Skåbu? Teikning: Andreas Bloch.

IVAR KLEIVEN: Endeleg nådde vi året 1814, og siste ufredskula med dei gamle grannane våre attafor kjølen braut laus. Alt var som å stire inn i svarte vonløysa: ein mannsterk fiende med stormaktene bak seg, mens i Noreg var det uår, matløyse og eit øydelagd penningstell. Men folket ga ikke opp, og soldatane slost som karar i fillene sine, ofte med kost av heil havre og turrfisk. Eilev Olsson Moen frå Skåbu var med ved Toverud den 19. april 1808. Han reide seg fælt til i slaget med lort og blod og såg fæl ut da han om  morgonen råka på Pål Sjurhuset, ein av sambygdingane som ikkje vart med i slaget: Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Biografiar, Menn

Ei innestengd bok?

ivarkleiven

Ivar Kleiven (1854-1934)

CARL HENRIK GRØNDAHL: Dei fleste har hørt om Ivar Kleiven og det nybrottsarbeidet han gjorde, da han skreiv det grundige lokalhistoriske verket Fronsbygdin, som kom i 1930. Men kor mange har lese boka? Han skriv godt og levande, Ivar Kleiven, men han skriv med ”ånda og dåmen i di ekte Kviknemåle med or´leggjing og målbruk.” Fronsbygdin er altså skrive på eit målføre slik ”dæ vart tålå” i siste halvdel av 1800-talet. Interessant for nokre få norskfilologar og dei meir enn vanleg språkinteresserte, men eit problem for mange andre. Målforma i boka kan ekskludere lesarar. Denne heimesida vil gjere boka meir tilgjengeleg ved å publisere utdrag på meir normalisert nynorsk. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Uncategorized

Det vart ikkje meir sabotasje

Rostren

Etter sabotasjeaksjonen i Rosten i 1940 sette tyskarane opp eit vakthus og bygde opp att brua. Bilde frå Ola Rosten/Selhistorie.no.

RAGNAR ØVRELID: Nokre norske soldatar vart oppdaga på Rusthågåsætra fleire veker etter at kampane i Fron var slutt i april 1940. Folk frå Fron ville hjelpe dei med sivile klede og mat, men vart temmeleg tøft mottekne. Les meir

Kommenter innlegget

Filed under Kommunikasjon